Rząd pracuje nad nowelizacją prawa prasowego. Zdaniem autorów projektu ustawy zmiany są nieuniknione, bo wymusza je wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, który w 2011 roku uznał zapisy dotyczące prawa do autoryzacji zawarte w ustawie Prawo Prasowe za niezgodne z Europejską Konwencją Praw Człowieka. Nowelizacja może mieć wpływ nie tylko na prace dziennikarzy i wydawców, ale także na branżę PR i jej klientów.
Co zmieni się w autoryzacji wypowiedzi
Wymóg uzyskania przez dziennikarza autoryzacji wypowiedzi wynika z art. 14 ust. 2 Prawa prasowego i dotyczy jedynie dosłownie cytowanej wypowiedzi, a nie opracowania cudzej wypowiedzi. Oznacza to, że dziennikarz nie musi uzyskać autoryzacji, jeżeli tylko parafrazuje wypowiedź swojego rozmówcy. Dosłowny cytat wymaga autoryzacji, o ile osoba udzielająca wypowiedzi o to się zwróci – w takim przypadku publikacja cytatu mimo braku autoryzacji podlega sankcji karnej w postaci grzywny albo ograniczenia wolności.
- Jest to jedna z osobliwości przyjętego w polskim prawie rozwiązania, na które Europejski Trybunał Praw Człowieka zwrócił uwagę w swoim orzecznictwie, tj. im wierniej oddana jest wypowiedź, tym większe jest ryzyko kary po stronie dziennikarza. Ponadto obecne brzmienie art. 14 ust. 2 Prawa prasowego pozwala osobie żądającej autoryzacji na wymuszanie zmiany treści publikacji, a w skrajnych przypadkach nawet na blokowanie publikacji. Obecne przepisy bowiem nie wyznaczają ram czasowych ani merytorycznych dla autoryzacji - mówi Bolesław Matuszewski, Partner w kancelarii prawnej BMG Adwokaci. - Na podstawie oficjalnych informacji nt. projektu ustawy Prawo Prasowe można wnioskować, że procedura autoryzacji nie zniknie, ale zmienią się zasady jej przeprowadzania – ocenia Dawid Michnik, Partner w firmie doradczej Attention Marketing – Należy się spodziewać, że ustawodawca będzie chciał uniemożliwić uczestnikom wywiadów prasowych blokowanie publikacji poprzez odmowę autoryzacji tekstu.
Wpływ na działy PR i agencje
Ekspert zwraca uwagę, że nawet niewielka zmiana w zasadach autoryzowania wypowiedzi i wywiadów prasowych będzie miała duży wpływ na codzienną pracę wewnętrznych działów komunikacji i public relations oraz firm doradztwa komunikacyjnego czy agencji PR.
- Częstą praktyką w wielu firmach i instytucjach jest bardzo mocne ingerowanie w treść wypowiedzi i wywiadów na etapie ich autoryzacji – mówi Dawid Michnik z Attention Marketing - Wielu dziennikarzy już przyzwyczaiło się do tego, że ze spotkania z prezesem, czy managerem firmy wychodzą z określonym materiałem, z którego redagują wywiad, a po autoryzacji wraca do nich zupełnie inna rozmowa, przeładowana korporacyjną nowomową i komunikatami marketingowymi. Nawet drobna zmiana akcentów w zasadach autoryzowania materiałów może wymusić na firmach lepsze przygotowywanie się do wywiadów – dodaje Michnik. - Autoryzacja w formie, która istnieje w polskim prawodawstwie, jest chyba właściwa tylko naszemu systemowi prawnemu i medialnemu. W innych państwach znaczenie dla zakresu odpowiedzialności dziennikarza ma interes społeczny, rzetelność przekazu oraz wierność cytatu względem oryginalnej wypowiedzi, tj. czy to, co zostało opublikowane, rzeczywiście odpowiada cytowanej wypowiedzi. W Polsce z kolei jest tak, że sankcja karna grozi za sam fakt publikacji bez autoryzacji, bez względu na to, czy cytat jest wierny, nawet jeżeli cytowana wypowiedź pochodzi od osoby publicznej i dotyczy sprawy o znaczeniu istotnym dla społeczeństwa. Ten szczególny formalizm rozwiązań prawa polskiego został poddany krytyce przez Trybunał w Strasburgu - dodaje Bolesław Matuszewski z BMG Adwokaci.
Jeśli zmiany w prawie ograniczą prawa rozmówcy względem dziennikarza wzrośnie wartość doświadczonych i wykwalifikowanych doradców komunikacyjnych, którzy będą w stanie przygotować swojego klienta od strony warsztatowej do, często stresującego, spotkania z dziennikarzem.
- Już teraz obserwujemy większe niż zazwyczaj zainteresowanie warsztatami medialnymi. Nasi Klienci nie tylko chcą lepiej zrozumieć potrzeby dziennikarzy ale i samemu w sprawny i zrozumiały sposób komunikować często o skomplikowanych zagadnieniach dotyczących np. świadczonych przez nich usług. Większość z nas uważa, że potrafi się wypowiadać, natomiast między opowiadaniem a stosowaniem przesłań komunikacyjnych istnieje przepaść, która pozwala odróżnić wytrawnego mówcę od innych. Dobry warsztat medialne burzy wiele nawyków, które wynieśliśmy chociażby z naszego systemu edukacji. Wprowadzane zmiany wymuszą jeszcze większą odpowiedzialność nie tylko za to co, ale i jak mówimy - dodaje Adam Sanocki trener prowadzący warsztaty medialne oraz Partner Zarządzający w firmie doradczej Attention Marketing.
Złagodzenie wymogu uzyskania autoryzacji wypowiedzi może przyczynić się także do częstszego korzystania przez osoby cytowane z instrumentów prawnych zmierzających do ochrony ich dóbr osobistych już po publikacji.
- Częściej bowiem będzie dochodziło do sytuacji, w której istotą problemu nie będzie formalny brak autoryzacji, a treść wypowiedzi oraz sposób jej przytoczenia. Jest to jednak ochrona udzielana dopiero po publikacji. Przed publikacją osoba udzielająca wypowiedzi będzie musiała bardziej niż dotychczas dbać o dobór słów, ewentualnie korzystać z instytucji zabezpieczenia roszczenia o ochronę dóbr osobistych, np. przez zakaz publikacji, choć w przypadku osób publicznych skorzystanie z tego rozwiązania może okazać się trudne ze względu na interes publiczny przemawiający za publikacją - dodaje Bolesław Matuszewski z BMG Adwokaci.
Geneza zapowiadanych zmian w prawie - Lokalny spór dziennikarza i posła
Geneza zmian: spór o "Gazetę Kościańską"
Wszystko zaczęło się 7 maja 2003 roku, kiedy to lokalna „Gazeta Kościańska” opublikowała nieautoryzowany fragment wywiadu z miejscowym posłem. Parlamentarzysta nie chciał autoryzować przygotowanego przez redakcję pisma wywiadu i blokował jego publikację. Jerzy Wizerkaniuk, redaktor naczelny i współwłaściciel „Gazety Kościańskiej” podjął więc decyzję o publikacji fragmentu wywiadu wraz z wykonanymi w czasie rozmowy zdjęciami, bez autoryzacji.