mo\u017cna zobaczy\u0107 w nowo otwartym waszyngto\u0144skim Muzeum Newsów. <\/p>\n
Czy otwarte w\u0142a\u015bnie w Waszyngtonie Newseum – najwi\u0119ksze na \u015bwiecie muzeum po\u015bwi\u0119cone historii mediów – to „jedna z najwa\u017cniejszych placówek kulturalnych stolicy, a mo\u017ce i ca\u0142ych Stanów”? Takie peany nad drugim wcieleniem Newseum (pierwsze, niespecjalnie udane, sko\u0144czy\u0142o \u017cywot pod Waszyngtonem sze\u015b\u0107 lat temu) rozbrzmiewa\u0142y w ameryka\u0144skich mediach ju\u017c od tygodni.<\/p>\n
Miejsce jest wspania\u0142e – znana ameryka\u0144ska fundacja Forum Wolno\u015bci wykupi\u0142a ostatni\u0105 woln\u0105 dzia\u0142k\u0119 przy s\u0142ynnej Pennsylvania Avenue, ci\u0105gn\u0105cej si\u0119 od Kapitolu, siedziby parlamentu USA, do Bia\u0142ego Domu.<\/p>\n
Newseum ma niedaleko siebie siedzib\u0119 FBI, najbrzydszy budynek w Waszyngtonie i by\u0107 mo\u017ce jeden z najbrzydszych w stolicach \u015bwiata. Na szcz\u0119\u015bcie bry\u0142a zaprojektowanego przez Jamesa Polsheka Newseum, zbudowanego za prawie pó\u0142 miliarda dolarów, to ca\u0142kiem niez\u0142a architektura nowoczesna, wkomponowana w historyczne otoczenie. Przez ca\u0142\u0105 wysoko\u015b\u0107 siedmiopi\u0119trowej fasady, wyryta ogromnymi literami na kamiennych tablicach, widnieje Pierwsza Poprawka do Konstytucji USA gwarantuj\u0105ca wolno\u015b\u0107 s\u0142owa. – Nasza misja to uczy\u0107 Pierwszej Poprawki – mówi szef Newseum Charles Overby.<\/p>\n
Ten, jak\u017ce ameryka\u0144ski, patos troch\u0119 w muzeum razi. Na pocz\u0105tku nad\u0119ty 10-minutowy film o „zadaniach prasy”. Potem na ekspozycji o tym, jak media sprawozdawa\u0142y upadek muru berli\u0144skiego – mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce komunizm obali\u0142a garstka bohaterskich reporterów ameryka\u0144skich z niewielk\u0105 tylko pomoc\u0105 mieszka\u0144ców NRD. Gdzie\u015b w tle majacz\u0105 jeszcze Reagan i Gorbaczow. O polskiej „Solidarno\u015bci” ani s\u0142owa.<\/p>\n
Na szcz\u0119\u015bcie nieca\u0142e Newseum jest takie. A nawet – w wi\u0119kszo\u015bci takie nie jest. \u015awietne pomys\u0142y czaj\u0105 si\u0119 gdzie\u015b z boku, jakby przypadkiem. Ogromna wystawa o historii gazet jest chaotyczna i przyt\u0142aczaj\u0105ca. Ale obok wy\u015bwietlane s\u0105 niez\u0142e filmy – dyskusje o stronniczo\u015bci mediów czy wiarygodno\u015bci \u017aróde\u0142 dziennikarskich.<\/p>\n
I krótki pokaz tego, co mo\u017ce obraz. Pokazanie tego samego zdj\u0119cia z wojny w Wietnamie, najpierw czarno-bia\u0142ego, a potem w kolorze – z przyt\u0142aczaj\u0105c\u0105 wszystko czerwieni\u0105 krwi. I pointa ze s\u0142awnego zdania, \u017ce tamt\u0105 wojn\u0119 USA przegra\u0142y przed telewizorami, gdzie pokazywano jej okropie\u0144stwa.<\/p>\n
Tablice chwa\u0142y dziennikarzy zabitych podczas pracy s\u0105 oczywi\u015bcie potrzebne. Ale du\u017co wi\u0119ksze wra\u017cenie robi auto reportera z Arizony rozerwane przez bomb\u0119 pod\u0142o\u017con\u0105 przez miejscowych mafiosów. <\/p>\n
Newseum ma mnóstwo \u015bwietnych, nowoczesnych gad\u017cetów – 15 sal kinowych, w tym czterowymiarow\u0105, z ruszaj\u0105cymi si\u0119 siedzeniami. Albo studio do nagrywania (za 8 dol.) w\u0142asnych wiadomo\u015bci spod Kapitolu czy z Wielkiego Kanionu. Na Pennsylvania Avenue muzeum codziennie wystawia pierwsze strony 50 gazet ze wszystkich stanów USA. Ju\u017c w \u015brodku, na tarasie ze wspania\u0142ym widokiem na Waszyngton, codziennie zmienia si\u0119 ekspozycja 50 pierwszych stron gazet z ca\u0142ego \u015bwiata. Czo\u0142ówka Gazety relacj\u0105 ze zjazdu PZPN s\u0105siadowa\u0142a w poniedzia\u0142ek z nowozelandzkim The Press i gazet\u0105 z Korei Po\u0142udniowej, której nazwy niestety nie by\u0142em w stanie odczyta\u0107.<\/p>\n
Genialny pomys\u0142 czai si\u0119 w… toalecie. Co 20. kafelek jest przyozdobiony autentycznym cytatem z ameryka\u0144skiej gazety – ale s\u0105 to wy\u0142\u0105cznie gafy: nieprawdziwe wiadomo\u015bci, literówki, \u017carty kolegów, które przypadkiem si\u0119 ukaza\u0142y.<\/p>\n
Patos jest czasem potrzebny. Na wystawie o najwi\u0119kszym wydarzeniu w historii dziennikarstwa w USA – 11 wrze\u015bnia 2001 roku – widzimy wzruszaj\u0105ce filmy z dziennikarzami, którzy byli wtedy pod wie\u017cowcami World Trade Center. Oraz histori\u0119 fotografa Billa Biggarta, który robi\u0142 zdj\u0119cia a\u017c do momentu, gdy zawali\u0142a si\u0119 na niego druga wie\u017ca. Aparat ocala\u0142, a teraz mo\u017cemy ogl\u0105da\u0107 prace Biggarta zrobione sekundy przed \u015bmierci\u0105.<\/p>\n
Im d\u0142u\u017cej by\u0142em w Newseum, tym cz\u0119\u015bciej my\u015bla\u0142em, \u017ce to dobrze, \u017ce muzeum pokazuje bohatersk\u0105 tradycj\u0119 mojego zawodu, ale \u017ale, \u017ce nie do\u015b\u0107 pokazuje jego strony ciemne. Owszem, jest wystawa o zaka\u0142ach ameryka\u0144skiego dziennikarstwa – reporterach takich jak Jason Blair z New York Timesa, którzy po prostu zmy\u015blali swoje artyku\u0142y. Ale to jedynie wzmianki.<\/p>\n
Newseum daje widzowi do zrozumienia, \u017ce dziennikarstwo to 97 proc. bohaterstwa i szlachetno\u015bci oraz 3 proc. pod\u0142o\u015bci i nieudacznictwa. Zbyt d\u0142ugo pracuj\u0119 w tym zawodzie, by w to uwierzy\u0107. Na wystawach, filmach i w komputerach Newseum prawie nic nie ma o mediach jako narz\u0119dziu propagandy (dyktatur czy w\u0142a\u015bcicieli), o lenistwie dziennikarzy czy ich w\u0142asnych interesach, o stadno\u015bci my\u015blenia, o coraz bardziej \u017cenuj\u0105cej pogoni za sensacj\u0105. Czy hitem Newseum, do którego wst\u0119p kosztuje 20 dol., nie by\u0142aby z\u0142o\u015bliwa ekspozycja o osobach, których w USA nazywa si\u0119 „celebrities”, a w Polsce „lud\u017ami s\u0142awnymi z tego, \u017ce s\u0105 s\u0142awni”?<\/p>\n
Podczas prawie dwugodzinnego zwiedzania natkn\u0105\u0142em si\u0119 dwa razy na Gandhiego i raz na Jana Paw\u0142a II, za to twarze drugorz\u0119dnych ameryka\u0144skich dziennikarzy telewizyjnych musia\u0142em ogl\u0105da\u0107 na okr\u0105g\u0142o. Polakom zostaje duma ze s\u0142awnego zdj\u0119cia z podziemnej drukarni wydawnictwa NOW-a z lat 80. Ale przeci\u0119tny przybysz z Europy czy Azji zdenerwuje si\u0119 na pewno na amerykanocentryczno\u015b\u0107 Newseum.<\/p>\n
S\u0142usznie i nie. Czy kto\u015b zabroni\u0142 innym nacjom zrobi\u0107 co\u015b podobnego? Amerykanie znów byli pierwsi. I cho\u0107 opowiadaj\u0105 g\u0142ównie o sobie, uda\u0142o im si\u0119 pokaza\u0107 kilka uniwersalnych prawd o czwartej w\u0142adzy. Temu muzeum daleko do idea\u0142u. Ale dobrze, \u017ce jest.<\/p>\n