Czym zatem jest \u00f3w tajemniczy bohater?\u00a0Wiele os\u00f3b na pewno zdziwi fakt, \u017ce prawo polskie nie definiuje tego poj\u0119cia. Oczywi\u015bcie samo to nie jest wielkim odkryciem, bo tak samo brak jest definicji innych poj\u0119\u0107 z tej bran\u017cy jak np. storyline czy treatment, ale skoro na szerok\u0105 skal\u0119 handluje si\u0119 prawami do formatu, warto si\u0119 zastanowi\u0107, co tak naprawd\u0119 kryje si\u0119 pod tym poj\u0119ciem, no i czy mo\u017cna taki format chroni\u0107.<\/p>\n
Definicji formatu w doktrynie prawa pojawia si\u0119 przynajmniej kilka. Wszystkie one jednak sprowadzaj\u0105 si\u0119 do tego, \u017ce format to pewien pomys\u0142 na utw\u00f3r – czy to serial, czy program telewizyjnych czy te\u017c teleturniej. Format to pewna konstrukcja, szkielet takiego utworu, w oparciu o kt\u00f3ry dopiero utw\u00f3r mo\u017ce powsta\u0107. Bardziej obrazowo – format mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do formy, do kt\u00f3rej wlewa si\u0119 p\u0142ynne tworzywo, kt\u00f3re po zastygni\u0119ciu i wype\u0142nieniu dok\u0142adnie kszta\u0142tu formy, stworzy ostateczny utw\u00f3r. To p\u0142ynne tworzywo mo\u017ce mie\u0107 r\u00f3\u017cn\u0105 konsystencj\u0119 i barw\u0119, ale po zastygni\u0119ciu zawsze b\u0119dzie w ten sam lub bardzo podobny spos\u00f3b wype\u0142nia\u0107 form\u0119, do kt\u00f3rej zosta\u0142o wlane.<\/p>\n
Skoro jednak format to tylko pomys\u0142 na utw\u00f3r, czy zatem korzysta on ju\u017c z ochrony? Zgodnie bowiem z ustaw\u0105 o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz orzecznictwem s\u0105d\u00f3w polskich pomys\u0142y nie korzystaj\u0105 z ochrony autorskiej (tak\u0105 ochron\u0105 obj\u0119te jest dopiero dane, konkretne wyra\u017cenie pomys\u0142u). I tu w\u0142a\u015bnie pojawia si\u0119 problem. Je\u015bli bowiem format to rzeczywi\u015bcie tylko lu\u017ano i do\u015b\u0107 abstrakcyjnie zapisany pomys\u0142, z ochrony takiej korzysta\u0107 on nie b\u0119dzie. Je\u015bli format pozostawia jednak mniej swobody w kszta\u0142towaniu jego tre\u015bci, je\u015bli dodatkowo jest szczeg\u00f3\u0142owo opisany i sam w sobie oryginalny, wtedy ochrona autorska mo\u017ce si\u0119 pojawi\u0107.<\/p>\n
Ochrona formatu nie jest oczywi\u015bcie problemem wy\u0142\u0105cznie polskim. Problemy z uregulowaniem tej kwestii maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c tacy przodownicy bran\u017cy rozrywkowej jak Amerykanie. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce i tam sam pomys\u0142 na utw\u00f3r z ochrony nie korzysta.<\/p>\n
Z nielicznych orzecze\u0144 s\u0105dowych kt\u00f3re zajmowa\u0142y si\u0119 kwesti\u0105 ochrony praw do formatu wynika do\u015b\u0107 jednoznacznie (Niemcy, Nowa Zelandia, Australia), \u017ce format jako taki chroniony nie jest. Pewnym wy\u0142omem w tym zakresie jest do\u015b\u0107 \u015bwie\u017ce orzeczenie s\u0105du francuskiego, kt\u00f3ry wprawdzie odm\u00f3wi\u0142 formatowi ochrony autorskiej, ale uzna\u0142, \u017ce przedsi\u0119biorca, kt\u00f3rego format bez jego zgody wykorzysta\u0142 inny przedsi\u0119biorca, mo\u017ce w pewnych okoliczno\u015bciach korzysta\u0107 z ochrony wynikaj\u0105cej z przepis\u00f3w reguluj\u0105cych zasady uczciwej konkurencji.<\/p>\n
Pomijaj\u0105c powy\u017csze dywagacje dotycz\u0105ce ochrony s\u0105dowej formatu, warto zastanowi\u0107 si\u0119 na bran\u017cowym zwyczajem „rejestracji” format\u00f3w. Obecnie trzema najpopularniejszymi „miejscami” gdzie polscy tw\u00f3rcy rejestruj\u0105 lub pr\u00f3buj\u0105 zarejestrowa\u0107 swoje formaty s\u0105: US Copyright Office, FRAPA, a od niedawna, rejestr utwor\u00f3w prowadzony przez Krajow\u0105 Izb\u0119 Producent\u00f3w Audiowizualnych.<\/p>\n
Co daje taka rejestracja? Niestety sam fakt rejestracji nie przekszta\u0142ci nam pomys\u0142u w chroniony utw\u00f3r. To co mo\u017cemy jednak zyska\u0107, to potwierdzenie instytucji godnej zaufania, i\u017c w danej dacie „pomys\u0142” taki istnia\u0142 i \u017ce to my jeste\u015bmy jego „autorem”. W przypadku FRAPA, a by\u0107 mo\u017ce za jaki\u015b czas KIPA, dodatkowym atutem jest kwestia pewnego „zwi\u0105zania” cz\u0142onk\u00f3w tych organizacji zwyczajami opisanymi w regulaminach i kodeksach etycznych bran\u017cy, kt\u00f3re mog\u0105 stanowi\u0107 dobr\u0105 baz\u0119 do prowadzenia, pod egid\u0105 tych organizacji, post\u0119powa\u0144 mediacyjnych zwi\u0105zanych z korzystaniem i zakupem praw do format\u00f3w (FRAPA co roku prowadzi co najmniej kilkana\u015bcie takich post\u0119powa\u0144).<\/p>\n
Niezale\u017cnie do tego, warto doradzi\u0107 tw\u00f3rcom format\u00f3w, by nie poprzestawali na lakonicznym, kilkuzdaniowym opisie pomys\u0142u – by\u0107 mo\u017ce bardziej szczeg\u00f3\u0142owe opisanie formatu przekszta\u0142ci pomys\u0142 ju\u017c w utw\u00f3r, kt\u00f3ry podlega\u0107 b\u0119dzie ochronie niezale\u017cnie od jakiejkolwiek rejestracji lub innych wymog\u00f3w.<\/p>\n
I na koniec warto jeszcze zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na jedn\u0105 do\u015b\u0107 wa\u017cn\u0105 okoliczno\u015b\u0107 zwi\u0105zan\u0105 z kwesti\u0105 ochrony formatu. W momencie bowiem kiedy dany format zostanie zrealizowany (wype\u0142niony tre\u015bci\u0105), jego ochrona autorska staje si\u0119 \u0142atwiejsza. W ka\u017cdym bowiem przypadku ponownej realizacji utworu na podstawie formatu, mo\u017cna b\u0119dzie zbada\u0107, czy nowy utw\u00f3r, poza wykorzystaniem samego formatu (konstrukcji, pomys\u0142u) nie korzysta aby z tre\u015bci wype\u0142niaj\u0105cej format pierwotnie. Nale\u017cy bowiem pami\u0119ta\u0107, i\u017c korzystanie z opracowania tre\u015bci formatu stanowi\u0107 b\u0119dzie korzystanie z praw zale\u017cnych do tej tre\u015bci (bez w\u0105tpienia b\u0119d\u0105cej ju\u017c utworem chronionym przez prawo autorskie), a na takie dzia\u0142anie bezwzgl\u0119dnie potrzebna jest ju\u017c zgoda w\u0142a\u015bciciela praw do tej tre\u015bci formatu.<\/p>\n