korzystaj\u0105c z pomys\u0142ów czy te\u017c wytworów intelektualnych osób trzecich. Pojawia si\u0119 zatem pytanie do jakiego etapu takie zachowanie jest dozwolone, a w jakim przypadku mamy ju\u017c do czynienia z konieczno\u015bci\u0105 uzyskania zgody osoby uprawnionej lub kiedy dochodzi do naruszenia praw wy\u0142\u0105cznych osób trzecich.<\/p>\n
Jeszcze inspiracja, czy ju\u017c opracowanie?<\/strong><\/p>\n Kwesti\u0105 podstawow\u0105 jest ustalenie czy czerpi\u0105c inspiracj\u0119 tworzymy samodzielny utwór nie wykorzystuj\u0105cy twórczych elementów pochodz\u0105cych z dzie\u0142a innej osoby, czy te\u017c dochodzi ju\u017c do powstania utworu niesamoistnego (tj. opracowania, utworu z zapo\u017cyczeniami). Sama inspiracja jest bowiem prawnie dopuszczalna i nie wymaga niczyjego pozwolenia, gdy tymczasem rozporz\u0105dzanie i korzystanie z utworów niesamoistnych wymaga zgody twórcy dzie\u0142a, z którego czerpali\u015bmy. Wyj\u0105tkiem od tej zasady jest sytuacja gdy dzia\u0142amy w ramach dozwolonego u\u017cytku (np. w granicach prawa cytatu) lub gdy prawa autorskie do takiego utworu wygas\u0142y. Kluczowe jest zatem ustalenie, gdzie jest granica pomi\u0119dzy dzie\u0142em inspirowanym, a utworem zale\u017cnym. Zdaniem S\u0105du Najwy\u017cszego, za kryterium rozgraniczenia nale\u017cy uzna\u0107 poziom twórczego przetworzenia elementów dzie\u0142a inspiruj\u0105cego. Istotne jest zatem, aby o charakterze dzie\u0142a inspirowanego decydowa\u0142y jego w\u0142asne, indywidualne elementy, a nie elementy przej\u0119te.<\/p>\n Ju\u017c utwór czy jeszcze nie utwór?<\/strong><\/p>\n Wykorzystuj\u0105c inspiracje, trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce zdaniem doktryny istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 zakwalifikowania do kategorii utworów, a zatem obj\u0119cie ochron\u0105 prawno autorsk\u0105 równie\u017c krótkich fragmentów tekstu, takich jak np. slogany, aforyzmy, maksymy, z\u0142ote my\u015bli. Nie mo\u017cna równie\u017c wykluczy\u0107 mo\u017cliwo\u015bci ochrony na podstawie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych tytu\u0142u innego utworu lub nawet imienia w\u0142asnego bohatera fikcyjnego. Oczywi\u015bcie w przypadku tych ostatnich b\u0119dzie to bardzo rzadki przypadek. W ka\u017cdym b\u0105d\u017a razie niezb\u0119dne by\u0142oby wykazanie, \u017ce mamy do czynienia z wystarczaj\u0105cym poziomem twórczo\u015bci i indywidualnym charakterem takiego dzie\u0142a.<\/p>\n Kiedy mo\u017cemy cytowa\u0107…<\/strong><\/p>\n Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych przewiduje pewne ograniczenia monopolu prawno autorskiego w postaci dozwolonego u\u017cytku. Jednym z przypadków tzw. dozwolonego u\u017cytku publicznego jest prawo cytatu. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 skorzystania z takiego uprawnienia jest jednak obwarowana szeregiem warunków. Po pierwsze urywki utworów lub drobne utwory w ca\u0142o\u015bci mo\u017cna przytacza\u0107 jedynie w utworach stanowi\u0105cych samoistn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Mo\u017cna jednak przyj\u0105\u0107 za\u0142o\u017cenie, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 reklam taki wymóg spe\u0142nia. Ponadto co do zasady cytat musi by\u0107 w nowym utworze rozpoznawalny i oznaczony danymi cytowanego autora oraz \u017aród\u0142em z którego pochodzi, co ju\u017c w przypadku reklamy jest trudne do spe\u0142nienia. Wreszcie nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce ustawa zezwala na pos\u0142ugiwanie si\u0119 cytatem w zakresie uzasadnionym wyja\u015bnianiem, analiz\u0105 krytyczn\u0105, nauczaniem lub prawami gatunku twórczo\u015bci. Z perspektywy twórców reklamy mo\u017cna by powo\u0142ywa\u0107 si\u0119 jedynie na ostatni\u0105 z wymienionych powy\u017cej przes\u0142anek, przy czym nale\u017cy zdawa\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce co do zasady ma ona zastosowanie do takich „gatunków twórczo\u015bci” jak parodia, pastisz, karykatura, kabaret czy sampling.<\/p>\n Efekt pracy nie b\u0119d\u0105cy utworem równie\u017c mo\u017ce podlega\u0107 ochronie<\/strong><\/p>\n Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce powy\u017csze rozwa\u017cania odnosz\u0105 si\u0119 do przypadku inspiracji cudzym utworem (zdj\u0119ciem, piosenk\u0105, filmem, tekstem literackim etc.). W praktyce mo\u017ce doj\u015b\u0107 do sytuacji, gdy inspiracj\u0119 czerpiemy z czyjej\u015b koncepcji lub pomys\u0142u, których nie sposób zakwalifikowa\u0107 jako utworu w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Brak ochrony prawno autorskiej nie oznacza jednak, \u017ce mo\u017cna takie idee dowolnie wykorzystywa\u0107. W przypadku przedsi\u0119biorców mo\u017cemy bowiem mie\u0107 do czynienia z czynem nieuczciwej konkurencji. Istnieje równie\u017c ryzyko uznania takiego dzia\u0142ania za naruszenie czyich\u015b dóbr osobistych, w postaci twórczo\u015bci artystycznej lub naukowej. Doskonale powy\u017csze ilustruje orzeczenie S\u0105du Apelacyjnego w Krakowie. Jedna ze stacji radiowych w swojej reklamie wykorzysta\u0142a cytat z filmu „Seksmisja” – „Ciemno\u015b\u0107 widz\u0119. Oj. Widz\u0119 ciemno\u015b\u0107”. Re\u017cyser, b\u0119d\u0105cy jednocze\u015bnie autorem scenariusza i dialogów pozwa\u0142 rozg\u0142o\u015bnie o naruszenie jego praw autorskich. S\u0105d oddali\u0142 wprawdzie powództwo uznaj\u0105c, \u017ce do naruszenia nie dosz\u0142o, gdy\u017c efekt twórczo\u015bci, zredukowany do krótkiej figury retorycznej jest na tyle ogólny, \u017ce posiada warto\u015b\u0107 idei i jako taki, o walorze abstrakcyjnym i ogólnym, nie stanowi przedmiotu prawa autorskiego, gdy\u017c traci cech\u0119 oryginalno\u015bci. Niemniej jednak w tym samym wyroku S\u0105d stwierdzi\u0142, \u017ce powy\u017csze nie oznacza by twórcy nie korzystali z ochrony prawnej, bowiem ochron\u0119 osobistych interesów twórców ustawodawca zapewnia w\u0142a\u015bnie chroni\u0105c wspomniane powy\u017cej dobra osobiste.<\/p>\n Wnioski<\/strong><\/p>\n Co do zasady inspiracja dzie\u0142ami osób trzecich, jako nieod\u0142\u0105czny element rozwoju kultury i procesu twórczego jest przez prawo dozwolona, niemniej jednak nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce granice mi\u0119dzy tym co dozwolone, a dzia\u0142aniem naruszaj\u0105cym prawa osób trzecich jest bardzo p\u0142ynna i cz\u0119sto nieostra. Tymczasem konsekwencje uznania, \u017ce nasza praca jest utworem zale\u017cnym, wykracza poza ramy cytatu, stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, narusza prawa autorskie do postaci lub sloganu, czy te\u017c jest przejawem bezprawnego naruszenia dóbr osobistych, mog\u0105 by\u0107 niezwykle bolesne zarówno w kontek\u015bcie wizerunkowym, jak równie\u017c odpowiedzialno\u015bci prawnej. Wniosek jest jeden: z uwagi na skomplikowanie materii, nale\u017cy ka\u017cdorazowo, dok\u0142adnie analizowa\u0107 ka\u017cdy przypadek i szanowa\u0107 twórczo\u015b\u0107 osób trzecich.<\/p>\n Maciej Kubiak
Autor jest aplikantem adwokackim, prawnikiem w kancelarii Le\u015bnodorski, \u015alusarek i Wspólnicy.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Agencje reklamowe nie \u017cyj\u0105 w pró\u017cni. Twórcy reklamy inspiruj\u0105 nas cz\u0119sto swoj\u0105 prac\u0105, ale równie cz\u0119sto sami poddaj\u0105 si\u0119 inspiracji…","protected":false},"author":1,"featured_media":47645,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"csco_display_header_overlay":false,"csco_singular_sidebar":"","csco_page_header_type":"","csco_page_load_nextpost":"","csco_post_video_location":[],"csco_post_video_location_hash":"","csco_post_video_url":"","csco_post_video_bg_start_time":0,"csco_post_video_bg_end_time":0,"footnotes":""},"categories":[9642],"tags":[2184],"class_list":{"0":"post-47644","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-atl","8":"tag-lesnodorski-slusarek-i-wspolnicy","9":"cs-entry","10":"cs-video-wrap"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47644","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=47644"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47644\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/47645"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=47644"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=47644"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=47644"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}