Gdy ogl\u0105da\u0142em „Czterdziestolatka”, sam zbli\u017caj\u0105c si\u0119 do czterdziestych urodzin, u\u015bwiadomi\u0142em sobie, \u017ce to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko sztubacka z\u0142o\u015bliwo\u015b\u0107 – oni naprawd\u0119 w tym samym wieku byli od nas starsi.<\/p>\n
Andrzej Kopiczy\u0144ski gra\u0142 tytu\u0142owego czterdziestolatka, czyli in\u017cyniera Stefana Karwowskiego, maj\u0105c 40 lat w pierwszym odcinku. Ale na oko daliby\u015bmy mu teraz co najmniej pi\u0119\u0107 lat wi\u0119cej ni\u017c takim ikonicznym postaciom naszego pokolenia jak Robert Leszczy\u0144ski czy Szymon Majewski (obaj rocznik 1967) i co najmniej dziesi\u0119\u0107 lat wi\u0119cej ni\u017c najm\u0142odszemu czterdziestolatkowi w mediach – Kubie Wojewódzkiemu (1963).<\/p>\n
W dyskusji o dzisiejszych czterdziestolatkach, któr\u0105 niedawno przeprowadzi\u0142 Newsweek” redaktor naczelny tego pisma Micha\u0142 Kobosko nazwa\u0142 Karwowskiego „bohaterem, jakiego si\u0119 ju\u017c dzisiaj nie u\u015bwiadczy”.<\/p>\n
„Czterdziestolatki z czasów propagandy sukcesu byli lud\u017ami \u015bwiadomymi, \u017ce maj\u0105 » ju\u017c bli\u017cej ni\u017c dalej «. Tymczasem dzisiejsi 40-latkowie czuj\u0105 si\u0119 wci\u0105\u017c m\u0142odzi, pe\u0142ni energii i s\u0105 g\u0142odni sukcesów. Przepe\u0142nia ich przekonanie, \u017ce dopiero poka\u017c\u0105 \u015bwiatu, na co ich sta\u0107” – napisa\u0142, zapraszaj\u0105c do lektury tekstu Cezarego Michalskiego (1963) opisuj\u0105cego sukcesy ludzi, którzy mimo m\u0142odego wieku, dzier\u017c\u0105 stery \u015bwiata polskich mediów i polityki – jak Radek Sikorski (1963), Piotr Zaremba (1963), Jacek Kurski (1966) czy Tomasz Lis (1966).<\/p>\n
Na pierwszy rzut oka ka\u017cdy z nich wydaje si\u0119 by\u0107 znacznie m\u0142odszy od safandu\u0142owatego in\u017cyniera Karwowskiego. Trudno sobie wyobrazi\u0107, \u017ceby Radek Sikorski dawa\u0142 si\u0119 wodzi\u0107 za nos dozorcy albo nieporadnie usi\u0142owa\u0142 zrozumie\u0107, jakiej muzyki s\u0142uchaj\u0105 jego dzieci. Jako czterdziestolatki wszyscy jeste\u015bmy przecie\u017c kul, trendy i d\u017cezi, nie mówi\u0105c ju\u017c o tym, \u017ce jeste\u015bmy te\u017c hepi i ogólnie zdan\u017camy.<\/p>\n
Trudno si\u0119 jednak oprze\u0107 wra\u017ceniu, \u017ce sukcesy owego pokolenia, o których pisze Michalski, to sukcesy przede wszystkim w rozwoju zaawansowanych metod bicia piany – in\u017cynier Karwowski pozostawi\u0142 po sobie Tras\u0119 \u0141azienkowsk\u0105, Dworzec Centralny i Tras\u0119 Toru\u0144sk\u0105. Warszawiacy cz\u0119sto na nich wieszaj\u0105 psy, ale najwi\u0119ksz\u0105 wad\u0105 tych instytucji jest to, \u017ce przez 30 lat zaniedbywano ich rozbudow\u0119 czy remont. To nie wina Karwowskiego, tylko czterdziestolatków z nast\u0119pnych dekad.<\/p>\n
Jak przysz\u0142e pokolenia b\u0119d\u0105 wspomina\u0107 dorobek dzisiejszych czterdziestolatków wyliczonych przez Michalskiego? Co ich to b\u0119dzie obchodzi\u0142o, \u017ce na pocz\u0105tku stulecia Jacek Kurski by\u0142 „najlepszym facetem od mokrej roboty w PiS”, Janusz Palikot by\u0142 „najdziwaczniejszym politykiem i biznesmenem”? Co zostawimy po sobie poza pian\u0105 w postaci \u017cartu Majewskiego na temat komentarza Zaremby do tego, jak w programie Lisa Sikorski skomentowa\u0142 polemik\u0119 Palikota z Kurskim?<\/p>\n
Czy to przypadkiem nie jest tak, \u017ce ró\u017cnica mi\u0119dzy poczuciem niespe\u0142nienia doskwieraj\u0105cym Karwowskiemu a samozachwytem dzisiejszego czterdziestolatka (który przebija z tekstów w „Newsweeku”), wynika po prostu z przedefiniowania poj\u0119cia sukcesu \u017cyciowego?<\/p>\n
W serialu wyst\u0119puj\u0105 przecie\u017c drugoplanowi bohaterowie bardzo przypominaj\u0105cy dzisiejszych czterdziestoletnich ludzi sukcesu. Najbardziej charakterystyczny jest niejaki Iwo Czarnecki, scenograf teatralny dorabiaj\u0105cy sobie jako dekorator wn\u0119trz, który w odcinku „Kosztowny drobiazg czyli rewizyta” demoluje mieszkanie Karwowskich(„typowo\u015b\u0107… standard… nuda! Drzwi ju\u017c dawno wysz\u0142y z mody!”).<\/p>\n
Ekscentrycznego dekoratora autoironicznie zagra\u0142 Krzysztof Pankiewicz – autentyczny scenograf teatralny, bliski wspó\u0142pracownik Henryka Tomaszewskiego. By\u0142 on metrykalnie o rok starszy od Andrzeja Kopiczy\u0144skiego (zmar\u0142 w roku 2001), ale jego bohater robi wra\u017cenie kogo\u015b m\u0142odszego od in\u017cyniera Karwowskiego – jakby by\u0142 prekursorem dzisiejszych metroseksualnych czterdziestolatków.<\/p>\n
Mo\u017cemy si\u0119 domy\u015bla\u0107, \u017ce Iwo zarabia fortun\u0119 na snobizmie naiwnych klientów, których namawia na kupowanie fikcyjnych „portretów przodka”. Dba o siebie (zgodnie z mod\u0105 lat 70.: zamsze, skórzana kurteczka, \u0142a\u0144cuchy i pier\u015bcienie). Zrezygnowa\u0142 z prokreacji („Dzieci si\u0119 \u017ale komponuj\u0105 w mieszkaniu” – wzdycha). Jakby go \u017cywcem wyj\u0119li z pocz\u0105tku naszego stulecia!<\/p>\n
Takich postaci w tym serialu jest wi\u0119cej – szwagier in\u017cyniera Karwowskiego Antek (Janusz Gajos), in\u017cynier Gajny rozwijaj\u0105cy coraz lepsze metody przelewania z pustego w pró\u017cne (Wojciech Pokora) czy in\u017cynier Celej, który zawsze wie, kto pod kim do\u0142ki kopie (Grzegorz Warcho\u0142).<\/p>\n
Mamy tu nawet przedstawicieli mediów – w odcinku „Portret, czyli jak by\u0107 kochanym” na budowie pojawia si\u0119 reporter z gazety (Jerzy Dobrowolski). A ju\u017c wyst\u0119puj\u0105cy w filmie „Motylem jestem, czyli romans czterdziestolatka” telewizyjny redaktor Oswald (Wojciech Pszoniak), który do swojego talk-show zaprasza Karwowskiego, by stworzy\u0107 rzetelny portret wspó\u0142czesnego cz\u0142owieka pracy (przypadkiem b\u0119d\u0105cego zarazem brzuchomówc\u0105 z kukie\u0142k\u0105), to przecie\u017c profetyczna wizja antycypuj\u0105ca wszystkich czterdziestoletnich ludzi sukcesu z listy Cezarego Michalskiego, mo\u017ce nawet z samym Michalskim w\u0142\u0105cznie.<\/p>\n
To s\u0105 niew\u0105tpliwie ludzie, którzy – jak to pisze Kobosko o dzisiejszych czterdziestolatkach – s\u0105 pe\u0142ni energii i \u017c\u0105dzy kariery. Tylko \u017ce w tym serialu to s\u0105 wy\u0142\u0105cznie komiczne postacie drugoplanowe.<\/p>\n
Dlaczego? Mo\u017cna przede wszystkim zada\u0107 sobie pytanie o to, dlaczego in\u017cynier Karwowski sam kim\u015b takim nie jest. Wiemy, \u017ce to jest jego \u015bwiadomy wybór – w serialu parokrotnie pojawiaj\u0105 si\u0119 propozycje, by rzuci\u0142 prac\u0119 na budowie i po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 czemu\u015b, co daje konkretne pieni\u0105dze, na przyk\u0142ad hodowli brojlerów (odcinek „Rodzina albo obcy w domu”) lub produkcji pustaków („Sprawa Ma\u0142kiewicza czyli kamikadze”).<\/p>\n
Ja\u0142owe, acz dochodowe bicie piany, w którym nasze pokolenie osi\u0105gn\u0119\u0142o tak du\u017cy poziom wyrafinowania, po prostu Karwowskiego nie interesuje. I wygl\u0105da na to, \u017ce nie jest to tylko jego indywidualny wybór – to raczej kwestia pokoleniowej mody. Dla ówczesnych czterdziestolatków to po prostu nie by\u0142o jeszcze trendi ani tym bardziej d\u017cezi.<\/p>\n
Satelitarna telewizja Discovery Channel przeprowadzi\u0142a niedawno badanie na temat kondycji wspó\u0142czesnego m\u0119\u017cczyzny – badano m\u0119\u017cczyzn w 15 krajach (w tym w Polsce), ich wybory \u017cyciowe i konsumenckie. Autorzy raportu wysun\u0119li tez\u0119, \u017ce za post\u0119puj\u0105c\u0105 infantylizacj\u0119 wspó\u0142czesnego m\u0119\u017cczyzny, który jak najd\u0142u\u017cej chce pozosta\u0107 nieodpowiedzialnym ch\u0142opcem, odpowiada w gruncie rzeczy czysta ekonomia.<\/p>\n
By za\u0142o\u017cy\u0107 rodzin\u0119 i przeci\u0105\u0107 finansow\u0105 p\u0119powin\u0119 z rodzicami, wspó\u0142czesny m\u0119\u017cczyzna potrzebuje pewno\u015bci zatrudnienia i lokum. Pewno\u015b\u0107 zatrudnienia nie tylko w Polsce staje si\u0119 rzadkim luksusem, o którym dzisiejszy trzydziestolatek – skazany na ci\u0105g\u0142y freelancing i zaczepianie si\u0119 to tu, to tam na kontrakt terminowy czy umow\u0119-zlecenie – mo\u017ce tylko pomarzy\u0107. Wspó\u0142czesny m\u0119\u017cczyzna coraz cz\u0119\u015bciej dobiega czterdziestki w wynaj\u0119tej kawalerce – za to os\u0142adzaj\u0105c sobie \u017cycie gad\u017cetami dla du\u017cych ch\u0142opców, od iPoda po Lexusa, a na swoje czterdzieste urodziny wynajmuj\u0105c modn\u0105, snobistyczn\u0105 knajp\u0119.<\/p>\n
Mo\u017cna jednak zada\u0107 pytanie, kto w\u0142a\u015bciwie \u017cyje lepszym \u017cyciem – pozorny safandu\u0142a z w\u0142asnym M-4, udan\u0105 rodzin\u0105 i stabiln\u0105 i satysfakcjonuj\u0105c\u0105 karier\u0105 zawodow\u0105 czy wspó\u0142czesny media planner z agencji reklamowej, obwieszony kosztownymi gad\u017cetami, zapewniaj\u0105cy sobie pozory m\u0142odo\u015bci przy pomocy masa\u017cu twarzy, maseczek, peelingu i wizyt w SPA?<\/p>\n
Krzysztof Varga (1968) w powie\u015bci „Nagrobek z lastryko” przeprowadzi\u0142 interesuj\u0105cy eksperyment literacki – opowiedzia\u0142 o typowym dzisiejszym czterdziestolatku z punktu widzenia jego wnuka \u017cyj\u0105cego gdzie\u015b pod koniec stulecia, gdy tajemniczy kataklizm zmiót\u0142 ca\u0142y nasz \u015bwiat key account managerów i portable multimedia playerów.<\/p>\n
Ta powie\u015b\u0107 pozwala spojrze\u0107 na nas – dzisiejszych czterdziestolatków – tak jak my spogl\u0105damy na in\u017cyniera Karwowskiego – z perspektywy kilkudziesi\u0119ciu lat. Conradowsko-hemingwayowsk\u0105 (obaj pisarze cytowani s\u0105 w serialu) obsesj\u0119 Karwowskiego, by zostawi\u0107 co\u015b po sobie, mo\u017cemy przeciwstawi\u0107 nasz\u0105, ellisowsko-hornby’owsk\u0105 obsesj\u0119 na punkcie metek na koszulach.<\/p>\n
Varga bardzo celnie podchwyci\u0142 w tej powie\u015bci j\u0119zyk naszego pokolenia – j\u0119zyk du\u017cego ch\u0142opca, przej\u0119tego tym, ile gigabajtów, niutonometrów i megapikseli ma jego najnowsza zabawka. Ten j\u0119zyk czasem te\u017c s\u0142ycha\u0107 w „Czterdziestolatku” – znów niemal zawsze z ust postaci drugoplanowych, jak szwagier Antek, projektant Iwo i zw\u0142aszcza „kobieta pracuj\u0105ca”, ale wyra\u017anie podatna jest na niego Magda Karwowska (Anna Seniuk), co czasem staje si\u0119 przyczyn\u0105 rodzinnych konfliktów.<\/p>\n
W odcinku „Gra wojenna, czyli na kwaterze” Magda podekscytowana mo\u017cliwo\u015bciami nowoczesnej pralki automatycznej Polar (któr\u0105 za\u0142atwi\u0142a jej \u017cona dyrektora Powro\u017anego dzi\u0119ki swoim koneksjom) wylicza Karwowskiemu zalety tego urz\u0105dzenia, u\u017cywaj\u0105c bardzo wspó\u0142czesnego j\u0119zyka – wymienia osobne programy dla ró\u017cnych tkanin i szeroki zakres temperatur.<\/p>\n
„Madziu, ale mi to jako\u015b nie sprawia satysfakcji” – przerywa jej w ko\u0144cu ma\u0142\u017conek. I w tym jednym zdaniu widz\u0119 klucz do zjawiska, o którym pisa\u0142 w Newsweeku Micha\u0142 Kobosko. To nie jest tak, \u017ce dzi\u015b mamy innych czterdziestolatków, dla których ten wiek nie oznacza, \u017ce „ju\u017c bli\u017cej ni\u017c dalej”. To po prostu jest tak, \u017ce dzisiaj postawy Madzi s\u0105 w modzie, a postawa Stefana nie.<\/p>\n
Ale mam nadziej\u0119, \u017ce w\u015bród moich rówie\u015bników s\u0105 ludzie, których przysz\u0142e pokolenia wspomina\u0107 b\u0119d\u0105 jako budowniczych mostu Pó\u0142nocnego czy w\u0119z\u0142a So\u015bnica, a nie jako wspó\u0142czesny odpowiednik redaktora Oswalda. Cho\u0107by dlatego, \u017ce bardziej dotkliwie odczuwam brak nowych dróg ni\u017c brak „specjalistów od politycznej mokrej roboty” czy „autorów odpowiedzialnych analiz polityki polskiej”.<\/p>\n