Je\u015bli ju\u017c, to dotyczy to spraw z krajowego podw\u00f3rka. Tym bardziej warto wspomnie\u0107 o sprawie ugody jak\u0105 firma Google Inc. zawar\u0142a z autorami i wydawcami ksi\u0105\u017cek z USA. Pomimo, \u017ce ugoda zosta\u0142a zawarta 28 pa\u017adziernika 2008 roku, dyskusje nad ni\u0105 s\u0105 nadal gor\u0105ce, a sprawa wzbudza wiele emocji.<\/p>\n
Ko\u0144czy ona wieloletni sp\u00f3r, jaki autorzy i wydawcy w USA toczyli z Google, w sprawie korzystania przez Google z praw autorskich do ksi\u0105\u017cek digitalizowanych i udost\u0119pnianych za pomoc\u0105 „Google book search”. W sprawie zapewne nie by\u0142oby nic interesuj\u0105cego dla autor\u00f3w i wydawc\u00f3w z Polski, gdyby nie to, \u017ce zawarta przed ameryka\u0144skim s\u0105dem, ugoda, dotyczy\u0107 mo\u017ce, tak samo jak ameryka\u0144skich, tak i utwor\u00f3w opublikowanych w Polsce jak i napisanych przez Polak\u00f3w.<\/p>\n
Okazuje si\u0119, \u017ce ju\u017c ten sam fakt – \u017ce zagraniczny s\u0105d mo\u017ce decydowa\u0107 o prawach Polak\u00f3w bez ich bezpo\u015bredniego udzia\u0142u – budzi w\u015br\u00f3d wydawc\u00f3w i autor\u00f3w powa\u017cny sprzeciw. Sama ugoda, jak to przysta\u0142o na powa\u017cny dokument ameryka\u0144ski, liczy sobie grubo ponad 100 stron (samo streszczenie to ponad 30 stron) i jest napisana j\u0119zykiem prawniczym w\u0142a\u015bciwym dla systemu prawa ameryka\u0144skiego.<\/p>\n
Pojawia si\u0119 zatem podstawowe pytanie – czy polscy autorzy i wydawcy powinni w og\u00f3le zajrze\u0107 do ugody? Czy ona ich rzeczywi\u015bcie dotyczy?<\/p>\n
Ugoda dotyczy wy\u0142\u0105cznie ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re zosta\u0142y opublikowane do dnia 5 stycznia 2009 roku i kt\u00f3re korzystaj\u0105 z ochrony prawoautorskiej na terytorium USA.<\/p>\n
Je\u015bli chodzi o chronione ksi\u0105\u017cki „nie-ameryka\u0144skie”, w tym „polskie”, upraszczaj\u0105c, zgodnie z ameryka\u0144skim prawem, b\u0119d\u0105 to ksi\u0105\u017cki, do kt\u00f3rych prawa zosta\u0142y zarejestrowane w US Copyright Office (co do polskich utwor\u00f3w rzadko b\u0119dzie mia\u0142o zastosowanie) b\u0105d\u017a te, kt\u00f3re s\u0105 w USA chronione na mocy um\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, kt\u00f3rych stron\u0105 jest co najmniej USA i kraj, z kt\u00f3rego ksi\u0105\u017cka pochodzi. W przypadku Polski b\u0119dzie to Konwencja Berne\u0144ska i Powszechna Konwencja o Prawie Autorskim. A dat\u0105 pocz\u0105tkow\u0105 – kt\u00f3ra ma znaczenie dla obj\u0119cia danej ksi\u0105\u017cki Ugod\u0105 – b\u0119dzie 16 lutego 1927 roku (oczywi\u015bcie je\u015bli utwory stworzone po tej dacie nadal korzystaj\u0105 z ochrony prawnoautorskiej zgodnie m.in. z zasad\u0105, i\u017c ochrona trwa do up\u0142ywu 70 lat od \u015bmierci autora).<\/p>\n
Pisz\u0105c o ksi\u0105\u017ckach „polskich” mam na my\u015bli, zar\u00f3wno te opublikowane po raz pierwszy w Polsce jak i te napisane przez Polak\u00f3w. Inna jest jedynie formalna podstawa ochrony tych ksi\u0105\u017cek na terytorium USA (w pierwszym przypadku reguluje to Tytu\u0142 17 US Code w sekcji 104.b.2 w drugim przypadku chodzi o sekcj\u0119 104.b.1. tego aktu). Nieco odmiennie przedstawia si\u0119 jedynie sytuacja z ksi\u0105\u017ckami napisanymi przez Polak\u00f3w, a po raz pierwszy opublikowanymi na terenie USA. Ze wzgl\u0119du jednak na niezwykle z\u0142o\u017con\u0105 sytuacj\u0119 tych ksi\u0105\u017cek, zale\u017cn\u0105 od daty ich publikacji i fakt, i\u017c relatywnie takich ksi\u0105\u017cek jest niewiele, pozwol\u0119 sobie pomin\u0105\u0107 dywagacje na ten temat w niniejszej kr\u00f3tkiej informacji.<\/p>\n
Warto zaznaczy\u0107, i\u017c ugod\u0105 m.in. nie s\u0105 obj\u0119te czasopisma, nuty, lu\u017ane notatki ani utwory, kt\u00f3re trafi\u0142y do domeny publicznej (nie s\u0105 ju\u017c chronione prawem autorskim) lub materia\u0142y nie korzystaj\u0105ce z ochrony prawoautorskiej. Ugoda natomiast mo\u017ce dotyczy\u0107 niekt\u00f3rych element\u00f3w sk\u0142adowych ksi\u0105\u017cek.<\/p>\n
A jakie uprawnienia Ugoda przyznaje Google? Firma uzyskuje niewy\u0142\u0105czn\u0105 licencj\u0119 na korzystanie z ksi\u0105\u017cek obj\u0119tych ugod\u0105 w ka\u017cdy z nast\u0119puj\u0105cych sposob\u00f3w:<\/p>\n
– wytwarzanie i gromadzenie cyfrowych kopi ksi\u0105\u017cek
\n– sprzedawania instytucjom prenumeraty na korzystanie z elektronicznej bazy danych ksi\u0105\u017cek
\n– zapewnianie dost\u0119pu do ksi\u0105\u017cek online, za op\u0142at\u0105
\n– wy\u015bwietlania fragment\u00f3w ksi\u0105\u017cek
\n– wy\u015bwietlanie informacji bibliograficznych z ksi\u0105\u017cek<\/p>\n
Co istotne, uprawnienia Google dotycz\u0105 korzystania z ksi\u0105\u017cek wy\u0142\u0105cznie na terytorium USA. Ugoda nie reguluje korzystania z nich poza tym terytorium (w tym w Polsce), a zatem ani nie zezwala na takie korzystanie, ani takiego korzystania nie zabrania.<\/p>\n
Google zobowi\u0105zuje si\u0119 jednak, i\u017c do\u0142o\u017cy stara\u0144, by ksi\u0105\u017cki nie mog\u0142y by\u0107 wy\u015bwietlane za op\u0142at\u0105 przez (dla) u\u017cytkownik\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 poza USA (prawdopodobnie przy zastosowaniu ogranicze\u0144 wynikaj\u0105cych z klasyfikacji numer\u00f3w IP przyznawanych komputerom w poszczeg\u00f3lnych krajach). Gdyby jednak ksi\u0105\u017cki w ten spos\u00f3b by\u0142y dost\u0119pne na danym terytorium, poza USA, bez zgody uprawnionego, a takie wykorzystanie stanowi\u0142oby naruszenie praw autorskich do danej ksi\u0105\u017cki, zgodnie z prawem kraju, w kt\u00f3rym dosz\u0142o do takiego wykorzystania, uprawniony m\u00f3g\u0142by zg\u0142osi\u0107 wobec Google stosowne roszczenia. Co wi\u0119cej, w takiej sytuacji m\u00f3g\u0142by on r\u00f3wnie\u017c skorzysta\u0107 z dost\u0119pnych narz\u0119dzi prawa ameryka\u0144skiego, by \u015bciga\u0107 czynno\u015bci przygotowawcze do takiego nielegalnego wykorzystania.<\/p>\n
Po drugie, istotne jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce pe\u0142ne korzystanie (w postaci wy\u015bwietlania lub udost\u0119pniania) mo\u017ce dotyczy\u0107 wy\u0142\u0105cznie ksi\u0105\u017cek niedost\u0119pnych w handlu dla klient\u00f3w w USA. Je\u015bli ksi\u0105\u017cka jest dost\u0119pna, na wykorzystanie opisane powy\u017cej, Google musi uzyska\u0107 wyra\u017an\u0105 zgod\u0119 uprawnionego.<\/p>\n
Problematyczne pozostaje jedynie to, jak Google bada\u0107 b\u0119dzie dost\u0119pno\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cek dla klient\u00f3w w USA. W zwi\u0105zku z tym, i\u017c kana\u0142 dystrybucji nie ma tu znaczenia, badane b\u0119d\u0105 tak kana\u0142y tradycyjne (ksi\u0119garnie), ale i oferta sklep\u00f3w internetowych i wysy\u0142kowych – niestety zapewne nie wszystkich, ale tych bardziej popularnych i dost\u0119pnych dla klient\u00f3w z USA.<\/p>\n
Gdyby okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce ksi\u0105\u017cka pomimo tego, \u017ce jest dost\u0119pna w sprzeda\u017cy, zosta\u0142aby oznaczona przez Google jako „niedost\u0119pna”, uprawniony mo\u017ce tak\u0105 klasyfikacj\u0119 oczywi\u015bcie zmieni\u0107 i zabroni\u0107 jej wy\u015bwietlania lub udost\u0119pniania.<\/p>\n
Jak wida\u0107 ugoda mo\u017ce mie\u0107 zastosowanie do wielu ksi\u0105\u017cek wydanych w Polsce lub napisanych przez Polak\u00f3w. A skoro tak, warto do niej zajrze\u0107 – lub chod\u017aby zapozna\u0107 si\u0119 z odpowiedziami na cz\u0119sto zadawane pytania jakie s\u0105 umieszczone na stronie www.googlebooksettlement.com<\/a>. Tam bowiem mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119 m.in. tego: co zrobi\u0107, by skorzysta\u0107 z ugody, jakie wynagrodzenie i za co mo\u017ce nam si\u0119 nale\u017ce\u0107, co zrobi\u0107, by ugoda nie mia\u0142a do nas zastosowania w ca\u0142o\u015bci lub w cz\u0119\u015bci.<\/p>\n Podsumowuj\u0105c warto jedynie wskaza\u0107, i\u017c ugoda, cho\u0107 zawarta ju\u017c jaki\u015b czas temu, budzi nadal sporo kontrowersji, g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119du na proponowany jej \u015bwiatowy zasi\u0119g, problematyk\u0119, kt\u00f3r\u0105 stara si\u0119 ona regulowa\u0107 oraz nienad\u0105\u017canie prawa za rozwojem technologicznym. W tej chwili czeka ona na zatwierdzenie przez s\u0105d ameryka\u0144ski (s\u0105d prawdopodobnie przyst\u0105pi do ostatecznej oceny pod koniec 2009 roku). Do czasu jej zatwierdzenia jest zatem czas nie tylko na „wyj\u015bcie” z ugody, b\u0105d\u017a skorzystanie z jej warunk\u00f3w, ale i na zg\u0142oszenie zastrze\u017ce\u0144 wobec jej postanowie\u0144.<\/p>\n Niewykluczone, \u017ce ugoda po jej zatwierdzeniu b\u0119dzie podstaw\u0105 do podobnych inicjatyw dotycz\u0105cych korzystania w internecie z innych utwor\u00f3w, nie tylko ksi\u0105\u017cek. Mo\u017ce zatem ugod\u0105 powinni zainteresowa\u0107 si\u0119 nie tylko pisarze i wydawcy?<\/p>\n