W ka\u017cdym parku rozrywki jedn\u0105 z g\u0142ównych atrakcji jest gabinet luster. W któr\u0105 stron\u0119 spojrzysz, widzisz same karykatury. Podobnie ma si\u0119 obraz polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa przedstawiany w rodzimych serialach. O ile jednak, wychodz\u0105c z gabinetu luster, wiemy, \u017ce to, co tam widzieli\u015bmy, by\u0142o zwyk\u0142\u0105 iluzj\u0105, o tyle w przypadku seriali cz\u0119sto o tym zapominamy. Co wi\u0119cej, ulegamy fascynacji t\u0105 iluzj\u0105 i zaczynamy wierzy\u0107, \u017ce to jest \u017cycie, jakiego pragniemy. \u017be tak powinno wygl\u0105da\u0107 tak\u017ce nasze.<\/p>\n
Wspó\u0142czesne seriale s\u0105 zdecydowanie inne od tych powsta\u0142ych pod koniec lat 90., jak „Klan”, „Z\u0142otopolscy” czy „M jak mi\u0142o\u015b\u0107”. Ró\u017cni\u0105 si\u0119 przede wszystkim propagowanymi warto\u015bciami i ca\u0142kowicie innym modelem \u017cycia, jaki maj\u0105 do zaproponowania widzom. W serialach powsta\u0142ych w ci\u0105gu ostatnich pi\u0119ciu lat g\u0142ównym celem \u017cycia bohaterów wydaj\u0105 si\u0119 pieni\u0105dze. Oczywi\u015bcie nikt nie mówi tego wprost, ale patrz\u0105c na ca\u0142y ten luksus, w jakim \u017cyj\u0105, mo\u017cna ulec z\u0142udzeniu, \u017ce w\u0142a\u015bnie bogactwo jest miernikiem \u017cyciowego sukcesu. Nie dobry m\u0105\u017c czy wspania\u0142a \u017cona, nie udane dzieci, nie wspólne \u015bwi\u0119ta, gdy przy stole gromadzi si\u0119 wielopokoleniowa rodzina (jak w „Klanie”, „Z\u0142otopolskich” czy „M jak mi\u0142o\u015b\u0107”). Wa\u017cne s\u0105 kariera, wypasione auto i apartament w centrum Warszawy.<\/p>\n I tak w serialu emitowanym przez TVN „Magda M.” miliony widzów z zapartym tchem nie tyle \u015bledzi\u0142y losy trzydziestoparoletniej prawniczki (bo te nie by\u0142y a\u017c tak fascynuj\u0105ce), ile uwa\u017cnie obserwowa\u0142y fryzury, ciuchy, samochody i mieszkania jej samej oraz grupy jej przyjació\u0142.<\/p>\n A by\u0142o na co popatrze\u0107 – wszystko, czym otaczali si\u0119 g\u0142ówni bohaterowie, by\u0142o bowiem z najwy\u017cszej pó\u0142ki. Podobnie zreszt\u0105 jak w innym serialu „Teraz albo nigdy”, gdzie bohaterami równie\u017c s\u0105 m\u0142odzi, pi\u0119kni i bogaci mieszka\u0144cy stolicy, którzy \u017cyj\u0105 szybko, aktywnie i „na bogato”.<\/p>\n Widz rzadko zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce ogl\u0105daj\u0105c tego typu obrazki, przyjmuje za oczywiste, i\u017c w du\u017cym mie\u015bcie karier\u0119 mo\u017cna zrobi\u0107 szybko, \u0142atwo i bezbole\u015bnie. A w ogóle to praca jest tylko dodatkiem, t\u0142em dla ca\u0142ej reszty atrakcji. – Taka wizja jest bardzo atrakcyjna szczególnie dla m\u0142odego odbiorcy, który marzy o tym, aby jak najpr\u0119dzej przeskoczy\u0107 do klasy wy\u017cszej. Zw\u0142aszcza \u017ce w serialu nie mówi si\u0119, \u017ce na pozycj\u0119 zawodow\u0105 trzeba sobie zapracowa\u0107 ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0105, potem i \u0142zami – podkre\u015bla socjolog i medioznawca prof. Wies\u0142aw Godzic. Ale nowoczesno\u015b\u0107 to obok pieni\u0119dzy i kariery tak\u017ce okre\u015blony styl \u017cycia. Wielkomiejscy 30-latkowie s\u0105 wi\u0119c singlami, którzy prowadz\u0105 aktywne i bardzo urozmaicone \u017cycie towarzyskie. Nie zobaczymy tu, jak po ca\u0142ym dniu pracy padaj\u0105 z nóg i jedyne, o czym marz\u0105, to ciep\u0142a herbatka i pilot od telewizora. Zamiast tego serialowa Magda M. po pracy biegnie wraz z przyjació\u0142kami do fitness klubu, na basen, zaj\u0119cia z jogi lub \u015bciank\u0119 wspinaczkow\u0105. Wszak dobry wygl\u0105d i szczup\u0142a sylwetka – przytaknie widz – to warunek konieczny sukcesu zarówno w sprawach zawodowych, jak i \u017cyciu prywatnym. W chwilach wolnych od wylewania siódmych potów na si\u0142owni bohaterka a to uczestniczy w firmowym bankiecie, a to wybiera si\u0119 na romantyczn\u0105 randk\u0119. Jakby tego by\u0142o ma\u0142o, znajduje jeszcze czas na charytatywn\u0105 prac\u0119 w fundacji na rzecz kobiet. Bohaterowie „Teraz albo nigdy” sp\u0119dzaj\u0105 wolny czas g\u0142ównie w klubie, który jest w\u0142asno\u015bci\u0105 jednego z nich. No, chyba \u017ce organizuj\u0105 akurat wycieczk\u0119 rowerow\u0105, je\u017cd\u017c\u0105 na quadach, uprawiaj\u0105 jogging w parku, wyje\u017cd\u017caj\u0105 na weekend do Krakowa lub na wakacje na Mader\u0119.<\/p>\n Kto przy takim intensywnym \u017cyciu mia\u0142by czas na m\u0119\u017ca, dzieci i obiady u te\u015bciów? – W tej Warszawie to si\u0119 dopiero \u017cyje – pomy\u015bli niejedna dziewczyna przed telewizorem, która w swoim lustrze widzi wy\u0142\u0105cznie prozaiczne problemy typu: co jutro ugotowa\u0107 na obiad i o której odebra\u0107 dziecko z przedszkola.<\/p>\n Ma\u0142\u017ce\u0144stwo nie jest sexy<\/strong><\/p>\n Relacje rodzinne we wspó\u0142czesnych serialach odbiegaj\u0105 znacznie od tradycyjnego wzorca. Ma\u0142\u017ce\u0144stw jest niewiele, a je\u015bli ju\u017c s\u0105, to codzienno\u015bci\u0105 s\u0105 zdrady, romanse, które zazwyczaj ko\u0144cz\u0105 si\u0119 szybkim i bezbolesnym rozwodem. Oczywisty wydaje si\u0119 wobec tego fakt, \u017ce kiedy \u017cona si\u0119 znudzi, to czym\u015b naturalnym jest znalezienie pocieszenie w ramionach asystentki lub kole\u017canki z biura. – Wiesz, mieli\u015bmy taki gorszy okres i sta\u0142o si\u0119 – zwierza\u0142 si\u0119 przyjacielowi jeden z bohaterów serialu „Teraz albo nigdy”.<\/p>\n – Cz\u0119sto pod wp\u0142ywem ulubionego serialu zaczynamy nie\u015bwiadomie przyjmowa\u0107 za atrakcyjne to, co w nim zobaczymy. Dlatego je\u015bli \u017cycie singla przedstawiane jest jako atrakcyjne i weso\u0142e, to tak te\u017c b\u0119dziemy my\u015ble\u0107. Podobnie ogl\u0105danie seriali, w których bohaterowie romansuj\u0105 i rozwodz\u0105 si\u0119 bez wi\u0119kszych rozterek moralnych, mo\u017ce mie\u0107 wp\u0142yw na zbyt pochopne podejmowanie podobnych \u017cyciowych decyzji przez widzów – podkre\u015bla dr Bogdan Dziobkowski, filozof z Uniwersytetu Warszawskiego.<\/p>\n Z rozmów serialowych bohaterów mo\u017cna tak\u017ce \u0142atwo wywnioskowa\u0107, \u017ce ma\u0142\u017ce\u0144stwo jest po prostu czym\u015b niemodnym, ma\u0142o sexy. Paradoksalnie jednak wszyscy bohaterowie rozpaczliwie poszukuj\u0105 mi\u0142o\u015bci – i to niby tej prawdziwej, a nie takiej przypadkowej. Có\u017c, wygl\u0105da na to, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 mi\u0142o\u015bci\u0105, ale \u017ceby od razu na ca\u0142e \u017cycie?<\/p>\n Tato, we\u017a nie chrza\u0144<\/strong><\/p>\n Je\u015bli chodzi o relacje rodzinne, to charakterystyczny jest tak\u017ce sposób, w jaki wielkomiejskie seriale odmalowuj\u0105, a poniek\u0105d tak\u017ce kszta\u0142tuj\u0105, relacje rodzic – dziecko. Najlepiej wida\u0107 to chyba na przyk\u0142adzie serialu „39 i pó\u0142”, w którym nastoletni syn traktuje niedojrza\u0142ego emocjonalnie ojca niekiedy jak kumpla, a niekiedy wr\u0119cz jak m\u0142odszego brata. Zgroz\u0119 budzi fakt, \u017ce ojciec – podstarza\u0142y rockman niemog\u0105cy si\u0119 pogodzi\u0107 z up\u0142ywem czasu – jest postaci\u0105 ze wszech miar pozytywn\u0105, w przeciwie\u0144stwie do statecznego, odpowiedzialnego ojczyma, przedstawionego jako klasyczny sztywniak, który „nic nie kuma”. Dodajmy jeszcze do tego odzywki w stylu: „Tato, we\u017a nie chrza\u0144”, lub „Chyba ci odbi\u0142o na staro\u015b\u0107”, a granica pomi\u0119dzy liberalnym wychowaniem a brakiem szacunku coraz bardziej ulega zatarciu.<\/p>\n Podobny wzorzec relacji rodzic – dziecko obserwujemy tak\u017ce w innych tego typu serialach. Z tym \u017ce cz\u0119sto dochodzi do tego fakt, i\u017c rodzice s\u0105 rozwiedzeni. Wówczas mamy trójk\u0105t, w którym dziecko staje si\u0119 \u0142\u0105cznikiem mi\u0119dzy matk\u0105 a ojcem, którzy pocz\u0105tkowo nie utrzymuj\u0105 ze sob\u0105 kontaktów (jak w „Teraz albo nigdy”) lub którzy dzi\u0119ki m.in. owym interwencjom na koniec znów si\u0119 schodz\u0105 (jak w „Magdzie M.”).<\/p>\n Przy tym dla ka\u017cdego ogl\u0105daj\u0105cego serial rzecz\u0105 ca\u0142kowicie naturaln\u0105 staje si\u0119 to, \u017ce rozwód rodziców w niczym nie narusza dobra dziecka, wr\u0119cz przeciwnie – wzmaga je, bo szcz\u0119\u015bliwy rodzic (a trwaj\u0105c w ma\u0142\u017ce\u0144stwie, by\u0142by nieszcz\u0119\u015bliwy) to dobry rodzic.<\/p>\n Najbardziej nowoczesn\u0105 „rodzin\u0119 wielopokoleniow\u0105”, chcia\u0142oby si\u0119 rzec, ogl\u0105damy jednak w „Teraz albo nigdy”. To tam jeden z bohaterów jest ojcem dwóch uroczych dziewczynek – ka\u017cda ma co prawda inn\u0105 mam\u0119 (jedna z nich jest Czeszk\u0105, co dodaje nowoczesno\u015bci w innym wymiarze – europejskim), ale wszyscy maj\u0105 ze sob\u0105 wspania\u0142y kontakt i spotykaj\u0105 si\u0119 na wspólnych herbatkach u babci, która nie jest tak\u0105 zwyk\u0142\u0105 babci\u0105, ale babci\u0105 nowoczesn\u0105. Tak\u0105, co to chodzi na randki i gra na gie\u0142dzie. Bo babcia, która pali w piecu i lepi pierogi, to relikt przesz\u0142o\u015bci, teraz babcie powinny surfowa\u0107 po internecie, uprawia\u0107 nordic walking i biega\u0107 z wnuczkami po centrach handlowych.<\/p>\n Gej jest okej<\/strong><\/p>\n Symbolem osi\u0105gni\u0119cia najwy\u017cszego stopnia cywilizacyjnego post\u0119pu jest promowanie tolerancji. Szczególnie wobec mniejszo\u015bci. A ju\u017c najbardziej wobec tych seksualnych. Nie mog\u0142o tego wyznacznika post\u0119pu zabrakn\u0105\u0107 tak\u017ce w serialach aspiruj\u0105cych do miana nowoczesnych. I tak w „Magdzie M.” pojawi\u0142 si\u0119 gej – wra\u017cliwy fotograf, który jak wszyscy w tym serialu poszukiwa\u0142 mi\u0142o\u015bci swojego \u017cycia. W ogóle serial „Magda M.” by\u0142 w pewnym sensie prze\u0142omowy – po raz pierwszy jednym z g\u0142ównych bohaterów zosta\u0142 homoseksualista, który ze swoj\u0105 odmienno\u015bci\u0105 wcale si\u0119 nie kry\u0142 i który otwarcie o tym opowiada\u0142.<\/p>\n Dla \u015brodowisk homoseksualnych by\u0142 to prezent lepszy ni\u017c 20 parad równo\u015bci razem wzi\u0119tych. Serial pokaza\u0142 jasno i wyra\u017anie, \u017ce geje to fajne ch\u0142opaki, homoseksualizm nie jest chorob\u0105 ani \u017cadnym wypaczeniem i \u017ce cywilizowani, wykszta\u0142ceni ludzie z du\u017cych miast wiedz\u0105 o tym, wi\u0119c i wy, widzowie, powinni\u015bcie pój\u015b\u0107 za ich przyk\u0142adem, wyzbywaj\u0105c si\u0119 homofobicznych my\u015bli.<\/p>\n Przesada? Chyba nie, skoro serial „Magda M.” zosta\u0142 nagrodzony przez Fundacj\u0119 Równo\u015bci nagrod\u0105 Hiacynt 2007 za „pierwsz\u0105 posta\u0107 geja w polskim serialu, który nie jest czarnym charakterem”. Okazuje si\u0119 zatem, \u017ce nawet serial mo\u017ce stanowi\u0107 or\u0119\u017c w walce „na rzecz tolerancji, równouprawnienia i walki z dyskryminacj\u0105”.<\/p>\n – Seriale wielkomiejskie pokazuj\u0105ce bajkowy \u015bwiat s\u0105 po to, by si\u0119 zachwyca\u0107 nieosi\u0105galnym \u017cyciem, marzy\u0107 o nim i podziwia\u0107 je. Ale i tak wi\u0119ksz\u0105 popularno\u015bci\u0105 zawsze b\u0119d\u0105 si\u0119 cieszy\u0107 seriale pokazuj\u0105ce \u017cycie klasy \u015bredniej, jak cho\u0107by „M jak mi\u0142o\u015b\u0107”, bo ogl\u0105daj\u0105cym, którzy sami nale\u017c\u0105 do tej klasy, wydaj\u0105 si\u0119 bli\u017csze i bardziej realistyczne – zauwa\u017ca jednak prof. Godzic.<\/p>\n Czy rzeczywi\u015bcie owe seriale obyczajowe pokazuj\u0105 zwyczajne \u017cycie klasy \u015bredniej? Mo\u017ce kiedy\u015b tak by\u0142o. Ale skoro \u015bwiat idzie z post\u0119pem, to „stare” seriale tak\u017ce staraj\u0105 si\u0119 pod\u0105\u017ca\u0107 z duchem czasu. I tu niestety pojawia si\u0119 zgrzyt. Bo o ile w przypadku seriali z za\u0142o\u017cenia nowoczesnych sos ducha czasów, czyli – de facto – politycznej poprawno\u015bci, którym zosta\u0142y okraszone, mdli okropnie, o tyle u\u017cywany do unowocze\u015bnienia seriali starszej daty jest zwyczajnie niestrawny. I znów najlepszym przyk\u0142adem jest doklejany na si\u0142\u0119 w\u0105tek homoseksualny, ten najbardziej wiarygodny wyznacznik nowoczesno\u015bci.<\/p>\n I tak ju\u017c pi\u0119\u0107 lat temu po raz pierwszy w serialu „Klan” pojawi\u0142 si\u0119 homoseksualista w roli pracodawcy jednej z córek doktora Lubicza. By\u0142a to jednak posta\u0107 przypadkowa, która nie zago\u015bci\u0142a w serialu na sta\u0142e. Wida\u0107 za wcze\u015bnie by\u0142o jeszcze na moraln\u0105 rewolucj\u0119 w serialowej nibylandii, tote\u017c inne seriale tak\u017ce nie podchwyci\u0142y wówczas tego w\u0105tku.<\/p>\n Powróci\u0142 on jednak ca\u0142kiem niedawno w kilku serialach jednocze\u015bnie. I tak gejem okaza\u0142 si\u0119 nauczyciel WF i przyjaciel jednej z bohaterek serialu „Na Wspólnej” Zbyszek. Pocz\u0105tkowo homofobiczne kierownictwo szko\u0142y chcia\u0142o go wyrzuci\u0107, jednak za Zbyszkiem murem stan\u0119li uczniowie. Rozbudowany w\u0105tek pary gejów jest tak\u017ce w „Barwach szcz\u0119\u015bcia” w TVP2. Warto przypomnie\u0107, \u017ce posta\u0107 homoseksualisty pojawi\u0142a si\u0119 równie\u017c w kultowym „M jak mi\u0142o\u015b\u0107”, gdzie to w\u0142a\u015bnie gej rozbi\u0142 ma\u0142\u017ce\u0144stwo jednej z bohaterek, rzekomo uwodz\u0105c jej m\u0119\u017ca, co okaza\u0142o si\u0119 nieporozumieniem, i w ten sposób gej przerodzi\u0142 si\u0119 w posta\u0107 pozytywn\u0105 – przyjaciela bohaterki. – Twórcy seriali chc\u0105 i\u015b\u0107 za wspó\u0142czesnymi trendami, które niestety w Polsce s\u0105 wtórne, bo czerpane gar\u015bciami i bez g\u0142\u0119bszej refleksji z Zachodu. Nie zawsze pasuje to do naszej polskiej rzeczywisto\u015bci – twierdzi dr Dziobkowski.<\/p>\n A prof. Godzic dodaje: – W ten sposób powstaje jaka\u015b dziwaczna wersja sielankowego „Kubusia Puchatka” z gejem w tle.<\/p>\n Przyzna\u0107 jednak trzeba, \u017ce mimo unowocze\u015bniania na si\u0142\u0119 seriale obyczajowo-rodzinne s\u0105 i tak bardziej wiarygodne od tych wielkomiejskich. Bo nawet je\u015bli ogl\u0105damy tam romanse, zdrady, rozwijaj\u0105ce si\u0119 kariery, wyzwolone kobiety i cynicznych m\u0119\u017cczyzn, to jest to zazwyczaj równowa\u017cone przez obrazek zgodnego ma\u0142\u017ce\u0144stwa dziadków lub rodziców, u których wszyscy razem spotykaj\u0105 si\u0119 w momentach kryzysowych, by wspólnie rozwi\u0105zywa\u0107 problemy.<\/p>\n Tak wi\u0119c na koniec i tak to rodzina okazuje si\u0119 ostatni\u0105 desk\u0105 ratunku i prawdziw\u0105 ostoj\u0105. Nie grupa przyjació\u0142 od imprez (którzy, gdy który\u015b z bohaterów ma problem lub jest w kiepskim nastroju, zwo\u0142uj\u0105 reszt\u0119 i albo wspólnie pij\u0105 wino, ogl\u0105daj\u0105c ulubiony film na DVD, albo… id\u0105 na imprez\u0119).<\/p>\n – Seriale to bro\u0144 masowego ra\u017cenia, bo potrafi\u0105 na masow\u0105 skal\u0119 kszta\u0142towa\u0107 pewne sposoby zachowania czy modele \u017cycia w grupie swoich widzów – podsumowuje dr Bogdan Dziobkowski.<\/p>\n W tym wypadku s\u0142owo „masowe” pasuje jak ula\u0142, bo seriale wielkomiejskie ogl\u0105da \u015brednio 3,5 – 4 mln widzów. Szkoda tylko, \u017ce te kilka milionów ludzi nie zdaje sobie sprawy, \u017ce nie ma nic gorszego ni\u017c gabinet luster, w którym wszystkie zwierciad\u0142a pokazuj\u0105 \u015bwiat b\u0119d\u0105cy gorsz\u0105 kopi\u0105 tego rzekomo lepszego – zachodniego.<\/p>\n
\u017bycie na bogato<\/strong><\/p>\n
Kluby, si\u0142ownie i bankiety<\/strong><\/p>\n
Mi\u0119dzy odbiciem a karykatur\u0105<\/strong><\/p>\n