W 1998 roku, tu\u017c przed startem jesiennej ramówki, Stanis\u0142aw Tyczy\u0144ski, prezes RMF FM, spotka\u0142 si\u0119 z zespo\u0142em na jednej z ostatnich odpraw. Omawiano przygotowane nowo\u015bci.<\/p>\n
– Pami\u0119tam, \u017ce jedn\u0105 z nich mia\u0142o by\u0107 prowadzenie serwisów informacyjnych na dwa g\u0142osy: m\u0119ski i \u017ce\u0144ski – wspomina jeden z by\u0142ych pracowników stacji. – Na spotkanie wpad\u0142 nagle cz\u0142owiek z biura analiz, wo\u0142aj\u0105c, \u017ce Zetka ju\u017c od dzi\u015b wprowadzi\u0142a tak\u0105 nowink\u0119. Prezes skwitowa\u0142 to krótko: zaczynamy natychmiast.<\/p>\n
– Potem by\u0142 w\u015bciek\u0142y, podejrzewa\u0142 jaki\u015b przeciek – mówi dziennikarz RMF FM, dzi\u015b pracuj\u0105cy w jednym z dzienników ogólnopolskich. – Ale tak naprawd\u0119 to rywalizacja by\u0142a wtedy nies\u0142ychanie zaci\u0119ta i wszyscy szukali sposobów na wyprzedzenie przeciwnika. Nic dziwnego, \u017ce niekiedy w tym samym czasie wpadano na podobne pomys\u0142y.<\/p>\n
By\u0142y to czasy, kiedy RMF FM i Radio Zet sz\u0142y niemal \u0142eb w \u0142eb i zawzi\u0119cie walczy\u0142y o ka\u017cdego s\u0142uchacza, bo nawet niewielkie wahni\u0119cie mog\u0142o zdecydowa\u0107 o tym, kto w kolejnym miesi\u0105cu wygra w pomiarach s\u0142uchalno\u015bci. W pierwszym kwartale 1997 roku RMF wyprzedza\u0142 Zetk\u0119 minimalnie (31 proc. do 30,2 proc. – dane OBOP opublikowane w miesi\u0119czniku Press).<\/p>\n
Dzi\u015b bije j\u0105 na g\u0142ow\u0119. Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce \u015bwi\u0119t\u0105 wojn\u0119 wygra\u0142a ekipa z Krakowa, i to tak zdecydowanie, \u017ce po 14 latach szefowania Radiu Zet prac\u0119 straci\u0142 Robert Kozyra?<\/p>\n
Arystokraci czy zabijaki<\/strong><\/p>\n RMF FM i Radio Zet to od prawie 20 lat najwi\u0119ksi konkurenci na polskim rynku radiowym. Historia ich pojedynku na audycje, prezenterów i akcje promocyjne to opowie\u015b\u0107 o najbardziej zaci\u0119tej wojnie mediów wolnej Polski prowadzonej ze sztabów oddalonych od siebie o 300 km. Zetka to radio z Warszawy, RMF zawsze podkre\u015bla\u0142 krakowski rodowód.<\/p>\n – To by\u0142a zbawienna rywalizacja, wzajemnie nap\u0119dza\u0142a obie stacje, które zdominowa\u0142y rynek – ocenia Barbara Górska, by\u0142a dziennikarka Radia Zet i RMF, kiedy\u015b specjalistka od rozmów z politykami, dzi\u015b pracuje w Ernst & Young. Jej zdaniem konkurencja by\u0142a ostra, ale uczciwa. – Istnia\u0142a niepisana zasada: \u015bcigamy si\u0119 na zabój, ale nie krytykujemy si\u0119 wzajemnie – t\u0142umaczy.<\/p>\n Micha\u0142 Figurski, który tak\u017ce pracowa\u0142 najpierw dla jednej, a potem drugiej rozg\u0142o\u015bni (dzi\u015b prowadzi poranki w Esce Rock razem z Kub\u0105 Wojewódzkim), ma podobne wspomnienia. – Nawet do tego stopnia, \u017ce w Zetce nie opowiadano dowcipów o RMF i odwrotnie – zaznacza Figurski. – Ta wojna mia\u0142a charakter nostalgiczno-romantyczny jak pojedynek dwóch arystokratów na rapiery.<\/p>\n Wyidealizowany obraz szlachetnej rywalizacji blednie jednak, gdy si\u0119 pami\u0119ta, jak Zetka próbowa\u0142a wyrzuci\u0107 RMF FM z krakowskiego kopca Ko\u015bciuszki. W po\u0142owie lat 90. w\u0142adze Krakowa szuka\u0142y inwestora, który mia\u0142 zagospodarowa\u0107 ca\u0142y kopiec, gdzie oprócz siedziby RMF mie\u015bci\u0142y si\u0119 hotel i tereny spacerowe. Do przetargu stan\u0119\u0142y stacja Tyczy\u0144skiego oraz Radio Maryja i Radio Zet. – Dowcip przekroczy\u0142 granice absurdu, a dzia\u0142ania konkurencji s\u0105 niepowa\u017cne – z\u017cyma\u0142 si\u0119 wtedy Edward Miszczak z RMF FM (obecnie dyrektor programowy TVN). Ostatecznie teren oddano stacji z Krakowa. RMF FM wystartowa\u0142 w styczniu 1990 r., a Radio Zet we wrze\u015bniu. Obie stacje s\u0105 dzie\u0107mi niezwykle silnych osobowo\u015bci. RMF by\u0142 projektem Stanis\u0142awa Tyczy\u0144skiego, fizyka i wielbiciela nowinek technicznych, dzia\u0142acza pierwszej „Solidarno\u015bci”, który sztuki radiowej uczy\u0142 si\u0119 we Francji. Za Zetk\u0105 sta\u0142 Andrzej Woyciechowski (zmar\u0142 w 1995 r.), wybitny dziennikarz pracuj\u0105cy m.in. dla sekcji polskiej BBC i Radia Wolna Europa.<\/p>\n Prawdziwa rywalizacja rozpocz\u0119\u0142a si\u0119, gdy w 1994 r. obie stacje dosta\u0142y ogólnopolskie koncesje. Walka o dokument mia\u0142a i zabawne chwile, jak wtedy, gdy ludzie Zetki przekonali jednego z cz\u0142onków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, \u017ce warto ich poprze\u0107, bo zamierzaj\u0105 transmitowa\u0107 msze z ko\u015bcio\u0142ów w ma\u0142ych miejscowo\u015bciach.<\/p>\n KRRiT z powodów „technicznych” pozwoli\u0142a najpierw rozpocz\u0105\u0107 nadawanie ogólnokrajowe RMF. Woyciechowski zaprotestowa\u0142. „Uprzywilejowanie jednego tylko nadawcy ogólnopolskiego jest naruszeniem ustawy o radiofonii i telewizji. Przyczyny nierównego traktowania nadawcy nie s\u0105 natury technicznej” – napisa\u0142.<\/p>\n – Wolne \u017carty, to Zetka kontroluje rynek. Oni s\u0105 prawdziwym rekinem. Rzecz w tym, \u017ce my byli\u015bmy lepiej rozbudowani programowo, a oni finansowo – t\u0142umaczy\u0142 wówczas w Kurierze Polskim ówczesny dyrektor anteny RMF FM Edward Miszczak. Kolejne lata pokaza\u0142y, \u017ce krakowskie radio rzeczywi\u015bcie nie ma co liczy\u0107 na specjalne wzgl\u0119dy KRRiT, czego dowodem by\u0142a wieloletnia wojna RMF z rad\u0105 o prawo do emitowania programów lokalnych. Wojna wygrana w s\u0105dzie, ale przegrana w eterze.<\/p>\n Po rozpocz\u0119ciu emisji ogólnopolskiej oba radia b\u0142yskawicznie podbija\u0142y serca s\u0142uchaczy. W badaniach GfK Polonia ze stycznia 1995 r. zasi\u0119g tygodniowy Zetki wynosi\u0142 8 proc., a RMF FM 16 proc. Ju\u017c jesieni\u0105 tego samego roku Zetka zanotowa\u0142a wzrost do 16 proc., a RMF do 23 proc. – Szefowie Zetki spanikowali i skr\u0119cili program w kierunku RMF – komentowa\u0142 walk\u0119 o s\u0142uchacza Kazimierz Piekarz, ówczesny szef marketingu agencji reklamowej krakowskiej stacji (luty 1996, „\u017bycie Gospodarcze”). – Szybko jednak zdali sobie spraw\u0119, \u017ce albo b\u0119d\u0105 rozwija\u0107 swój w\u0142asny kierunek, albo zostan\u0105 zjedzeni przez krakusów.<\/p>\n Zetka i RMF mia\u0142y zawsze te same cele, ale ró\u017cne wizerunki. Ta pierwsza zawsze mia\u0142a lepsze wyniki w Warszawie, gra\u0142a dla nieco starszego s\u0142uchacza. Jej zwolennicy mówi\u0105, \u017ce by\u0142a radiem dla inteligentów, a przeciwnicy – \u017ce radiem salonowym. RMF by\u0142 l\u017cejszy, adresowany do m\u0142odszych, mocniej akcentuj\u0105cy elementy zabawy. Zdecydowanie wygrywa\u0142 w mniejszych miejscowo\u015bciach, a bezceremonialnie traktuj\u0105c polityków, budowa\u0142 wizerunek „people’s radio”. Zetka wypada\u0142a na tym tle troch\u0119 jak g\u0142os „warszawki”, radio dla snobów. Zetka pr\u0119\u017cy\u0142a musku\u0142y, RMF \u0142atwiej by\u0142o polubi\u0107.<\/p>\n Inne by\u0142o te\u017c podej\u015bcie obu stacji do promocji gwiazd anteny. Radio Zet wylansowa\u0142o m.in. Krzysztofa Skowro\u0144skiego, Andrzeja Morozowskiego, a do dzi\u015b pracuj\u0105 tam Monika Olejnik czy Janusz Weiss. Ch\u0119tnie dzieli\u0142o si\u0119 swoimi gwiazdami z telewizj\u0105 (tak by\u0142o cho\u0107by z Wojciechem Jagielskim), wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce to \u015bwietny dodatkowy sposób promocji.<\/p>\n RMF postawi\u0142o na mark\u0119 radia ponad ludzi tam pracuj\u0105cych. W Krakowie równie\u017c rodzi\u0142y si\u0119 gwiazdy, ale zwykle prawdziw\u0105 popularno\u015b\u0107 zdobywa\u0142y po opuszczeniu stacji. Najlepsze przyk\u0142ady to cho\u0107by Bogdan Rymanowski, Ewa Drzyzga i Andrzej So\u0142tysik – dzi\u015b wszyscy w TVN. Zespo\u0142y obu stacji rz\u0105dzone by\u0142y tward\u0105 r\u0119k\u0105. W Zetce by\u0142a to zas\u0142uga szefa stacji Roberta Kozyry (zast\u0105pi\u0142 zmar\u0142ego Andrzeja Woyciechowskiego), a w RMF prezesa Stanis\u0142awa Tyczy\u0144skiego. Kozyra lubi\u0142 bywa\u0107, gustowa\u0142 w markowej odzie\u017cy. Tyczy\u0144ski potrafi\u0142 ca\u0142y tydzie\u0144 chodzi\u0107 po kopcu Ko\u015bciuszki w wytartej koszulce z napisem „Inwazja mocy” (s\u0142ynna wakacyjna impreza RMF). Ale obaj w ka\u017cdej chwili potrafili zadzwoni\u0107 do prowadz\u0105cych program i zruga\u0107 ich. – Za jednym i drugim sterem stali ludzie, którzy w tej walce oczekiwali wr\u0119cz ofiar od swoich zespo\u0142ów – wspomina Figurski.<\/p>\n – Gdy dzwoni\u0142 telefon w re\u017cyserce, to zawsze by\u0142o wiadomo, \u017ce to prezes Tyczy\u0144ski – opowiada Marcin J\u0119drych, który prowadzi\u0142 w RMF FM list\u0119 „Hop-B\u0119c”. To by\u0142a odpowied\u017a stacji na „Komputerow\u0105 list\u0119 przebojów” Zetki. – To by\u0142 jego pomys\u0142 na audycj\u0119, ale zostawi\u0142 mi du\u017co niezale\u017cno\u015bci w jej prowadzeniu – dodaje J\u0119drych, prowadz\u0105cy dzi\u015b magazyn muzyczny „Ten Top” w RMF FM. Prezes czasem narzeka\u0142, \u017ce w „Hop-B\u0119c” za du\u017co jest muzyki dance. Ale za sukces pogratulowa\u0142 J\u0119drychowi i wr\u0119czy\u0142 finansow\u0105 nagrod\u0119 – znacznie wy\u017csz\u0105 ni\u017c miesi\u0119czna pensja.<\/p>\n Tyczy\u0144ski zawsze szed\u0142 pod pr\u0105d. Gdy do radia na wywiad przyjecha\u0142 prezydent Aleksander Kwa\u015bniewski, wszyscy wskoczyli w oficjalne stroje. On za\u0142o\u017cy\u0142 zwyk\u0142y sweter. Zwyk\u0142 je\u015b\u0107 i spa\u0107 w radiu. By\u0142 jednym z najpot\u0119\u017cniejszych w Polsce ludzi mediów, ale unika\u0142 wywiadów. Lubi\u0142 za to wywo\u0142ywa\u0107 skandale. Do legendy przesz\u0142y jego noworoczne „or\u0119dzia”. Na przywitanie 2004 r. tak mówi\u0142 do s\u0142uchaczy: – Siedz\u0119 sobie dzisiaj w kraju, gdzie pó\u0142noc min\u0119\u0142a ju\u017c dwie godziny temu. Jestem cz\u0142owiekiem szcz\u0119\u015bliwym. A wiecie dlaczego? W\u0142\u0105czam tutejszy telewizor i nie widz\u0119 w nim mordy Millera. Czego jako Wam, Polsce, na najbli\u017cszy rok równie\u017c, jako i sobie, \u017cycz\u0119. Zwykle po or\u0119dziach prezesa RMF emitowa\u0142 d\u017cingiel grany tylko raz w roku – w sylwestra o pó\u0142nocy, w którym \u017ce\u0144ski g\u0142os wulgarnie \u015bpiewa\u0142 o tym, co pszczo\u0142a zrobi\u0142a misiowi.<\/p>\n Tyczy\u0144ski narzeka\u0142 te\u017c na AWS albo Ko\u015bció\u0142. Nie ba\u0142 si\u0119 nikogo. – My\u015bl\u0119, \u017ce te „\u017có\u0142te papiery”, jakie sam sobie wystawia\u0142, to by\u0142a jego strategia biznesowa. Bo kto si\u0119 b\u0119dzie liczy\u0142 z jakim\u015b wariatem z Krakowa – mówi jeden ze znajomych Tyczy\u0144skiego.<\/p>\n Giganci walcz\u0105<\/strong><\/p>\n – Tyczy\u0144ski mia\u0142 kompleks Warszawy. Ca\u0142y czas chcia\u0142 pokaza\u0107, \u017ce krakus potrafi zrobi\u0107 lepsze radio ni\u017c warszawka – twierdzi Micha\u0142 Figurski. A Marcin J\u0119drych dodaje: – Wielokrotnie powtarza\u0142, \u017ce mamy by\u0107 radiem numer jeden w kraju.<\/p>\n Prezes RMF nie ukrywa\u0142, kto jest najgro\u017aniejszym konkurentem. – Oczywi\u015bcie, \u017ce Zetka – odpowiada\u0142 w 1998 r. w rozmowie z Gazet\u0105 Wyborcz\u0105.<\/p>\n Na pocz\u0105tku XXI wieku obie stacje nie unikn\u0119\u0142y problemów, g\u0142o\u015bno opisywanych w mediach. W 2000 r. wybuch\u0142 w Zetce konflikt. Przeciwko polityce Roberta Kozyry zbuntowa\u0142o si\u0119 ponad 20 dziennikarzy. Kilku odesz\u0142o, m.in. Andrzej Morozowski, Krzysztof Skowro\u0144ski (do niedawna szef Trójki), Emil Marat (dyrektor programowy Radia PiN).<\/p>\n – Chcieli\u015bmy stworzy\u0107 radio na wzór powa\u017cnej telewizji CNN, tymczasem pod\u0105\u017camy w kierunku rozrywkowej MTV – t\u0142umaczy\u0142 wtedy Morozowski. Z kolei w 2001 r. KRRiT zabroni\u0142a RMF FM rozszczepiania programu (nadawania lokalnych programów w regionach), co by\u0142o wielk\u0105 si\u0142\u0105 radia. Stacja musia\u0142a zredukowa\u0107 zatrudnienie w oddzia\u0142ach i zwolni\u0142a niemal 200 osób.<\/p>\n By\u0142 to czas, kiedy oba radia mia\u0142y podobne wyniki. Latem 2001 r. (dane wg Radia Track) w grupie s\u0142uchaczy 15 – 24 lata RMF mia\u0142 udzia\u0142 28 proc. i wygrywa\u0142 z Zetk\u0105 o 4 proc. Z kolei w grupie 25 – 39 lat Zetka mia\u0142a prawie 25 proc. i o 2 wyprzedza\u0142a RMF.<\/p>\n To by\u0142y z\u0142ote lata jednej i drugiej stacji. I wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce tak b\u0119dzie zawsze. Konkurencja publiczna i prywatna nie dorasta\u0142a gigantom do pi\u0119t.<\/p>\n Krajobraz po bitwie<\/strong><\/p>\n Dzi\u015b w Radiu RMF nie ma ju\u017c Stanis\u0142awa Tyczy\u0144skiego. Dwa i pó\u0142 roku temu sprzeda\u0142 stacj\u0119 niemieckiemu wydawnictwu Bauer. Cho\u0107 jeszcze w 2003 r. pytany przez Przekrój o kapita\u0142 zagraniczny w polskich mediach zarzeka\u0142 si\u0119: – Do ci\u0119\u017ckiej cholery, nie mo\u017cemy sta\u0107 si\u0119 narodem pariasów na nasze tylko \u017cyczenie.<\/p>\n W\u0142a\u015bnie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 tak\u017ce era Roberta Kozyry w Zetce. W\u0142a\u015bciciele radia, koncern Eurozet, szukaj\u0105 nowego prezesa stacji. Ta informacja zbieg\u0142a si\u0119 z publikacj\u0105 najnowszych bada\u0144 radiowych. Pokazuj\u0105, \u017ce po latach walki RMF deklasuje rywala. Ma udzia\u0142 w rynku na poziomie 27 proc. (wzrost o ok. 5 proc. w ci\u0105gu pó\u0142 roku). To najlepszy wynik stacji w historii bada\u0144 Radia Track. Zet ma tylko 16,3 proc. Nigdy ró\u017cnica mi\u0119dzy tymi konkurentami nie by\u0142a tak du\u017ca. Dlaczego?<\/p>\n Kozyra nie zgodzi\u0142 si\u0119 na rozmow\u0119 do tego tekstu. Ale na pocz\u0105tku czerwca tak komentowa\u0142 to w wywiadzie dla Rz: – RMF nie zmieni\u0142 komunikacji ani programu, a w ci\u0105gu ostatnich kilku miesi\u0119cy zyska\u0142 5 procent zasi\u0119gu. Zbieg\u0142o si\u0119 to z tym, \u017ce od stycznia zacz\u0105\u0142 promowa\u0107 konkurs telefoniczny, w którym zamiast „halo” nale\u017cy powiedzie\u0107 „RMF”. Badania radiowe s\u0105 przeprowadzane w bardzo podobny sposób: ludzie s\u0105 wydzwaniani i pytani o to, jakiej stacji s\u0142uchaj\u0105. Na wielu rynkach takie dzia\u0142ania s\u0105 traktowane jako czyn nieuczciwej konkurencji i zakazane.<\/p>\n By\u0142y dziennikarz RMF wyja\u015bnia rzecz inaczej: – W miar\u0119 jak rynek radiowy si\u0119 w Polsce profesjonalizuje, coraz mniej licz\u0105 si\u0119 charyzmatyczni „szale\u0144cy bo\u017cy”, a coraz wi\u0119cej zale\u017cy od sprawnych technokratów. Mo\u017ce RMF zyska\u0142, bo wcze\u015bniej opu\u015bci\u0142 go apodyktyczny szef?<\/p>\n – Tyczy\u0144ski odebra\u0142by te dobre wyniki jako… z\u0142y sygna\u0142 – \u015bmieje si\u0119 Barbara Górska. – Bo nie móg\u0142by ju\u017c rywalizowa\u0107.<\/p>\n – Ta walka trwa od prawie 20 lat. Nikt nie czuje satysfakcji, gdy nie ma ju\u017c si\u0119 z kim bi\u0107 – ocenia Micha\u0142 Figurski. – Tym bardziej \u017ce z\u0142a kondycja Zetki \u015bwiadczy o za\u0142amaniu rynku, a nie sukcesie RMF FM.<\/p>\n Obecni szefowie RMF podkre\u015blaj\u0105, \u017ce nie \u015bwi\u0119tuj\u0105. – Co prawda pojawi\u0142y si\u0119 tytu\u0142y: „Zet is dead”, ale zapewniam, \u017ce u nas nie by\u0142o i nie ma \u017cadnej fety – mówi Rz Tadeusz So\u0142tys, dyrektor programowy RMF FM. – Moim zdaniem Zetka ma k\u0142opoty, ale wci\u0105\u017c jest naszym najwi\u0119kszym konkurentem – dodaje. I cytuje s\u0142owa, które cz\u0119sto powtarza\u0142 Tyczy\u0144ski: „s\u0142uchalno\u015b\u0107 nie jest dana od Boga na wieki!”.<\/p>\n
Ojcowie za\u0142o\u017cyciele<\/strong><\/p>\n
Ro\u015bnij, s\u0142upku, ro\u015bnij<\/strong><\/p>\n
Uwaga! Prezes dzwoni!<\/strong><\/p>\n