Na pocz\u0105tku trzeciego tysi\u0105clecia w Warszawie mieszka\u0142 pewien pisarz, kt\u00f3ry nie radzi\u0142 sobie ze \u015bwiatem. Do stolicy przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 z Krakowa, pisa\u0142 felietony w „Polityce”, p\u00f3\u017aniej dosta\u0142 nagrod\u0119 NIKE, a jeszcze p\u00f3\u017aniej trafi\u0142 do kronik towarzyskich i prasy kobiecej, a ka\u017cda jego ksi\u0105\u017cka stawa\u0142a si\u0119 wydarzeniem. Znaczy, \u017ceby sparafrazowa\u0107 owego pisarza, jako\u015b sobie radzi\u0142, cho\u0107, o czym za chwil\u0119, w pewnym sprawach nie radzi\u0142 sobie w og\u00f3le, w innych natomiast radzi\u0142 sobie nadzwyczajnie.
Najwy\u017cszy czas przyzna\u0107 si\u0119. Fraz\u0119 o pisarzu, kt\u00f3ry na pocz\u0105tku trzeciego tysi\u0105clecia mieszka\u0142 w Warszawie i nie radzi\u0142 sobie ze \u015bwiatem, wzi\u0105\u0142em z nowej ksi\u0105\u017cki Jerzego Pilcha. T\u0105 w\u0142a\u015bnie fraz\u0105 zaczyna si\u0119 i ko\u0144czy „Miasto utrapienia”. Tyle \u017ce w wersji oryginalnej mowa jest o „m\u0142odym cz\u0142owieku”, czyli Patryku Wojewodzie, rocznik 1976, studiuj\u0105cym prawo, pochodz\u0105cym z Granatowych G\u00f3r i posiadaj\u0105cym pewien niezwyk\u0142y dar. Dar podobny do autora powie\u015bci. Jerzy Pilch s\u0142yszy mianowicie wi\u0119cej ni\u017c inni pisarze, dlatego potrafi pisa\u0107 teksty (zar\u00f3wno felietony jak i proz\u0119), kt\u00f3re si\u0119 podobaj\u0105. Takie jak „Miasto utrapienia”. Dlatego nie mam najmniejszych w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce b\u0119dzie to bestseller.
Patryk Wojewoda odkrywa, \u017ce po d\u017awi\u0119ku klawiszy wybieranych w bankomacie jest w stanie rozpozna\u0107 kod PIN do karty. P\u00f3\u017aniej zreszt\u0105 okazuje si\u0119, \u017ce rozpoznaje nie tylko piny, \u017ce w og\u00f3le s\u0142yszy wi\u0119cej ni\u017c inni. Przez t\u0119 swoj\u0105 umiej\u0119tno\u015b\u0107 poznaje pewnego policjanta, kt\u00f3ry z kolei anga\u017cuje go w \u015bledztwo zwi\u0105zane z morderstwem w banku, a w zasadzie w Kredyt Banku, cho\u0107 ta nazwa w ksi\u0105\u017cce nie pada. \u00d3w policjant opowiada te\u017c Patrykowi o innym napadzie na bank. O tym, kt\u00f3ry mia\u0142 miejsce przed dok\u0142adnie 40 laty w Warszawie na ulicy Jasnej w Domu pod Or\u0142em.
To najs\u0142ynniejszy chyba napad rabunkowy czas\u00f3w PRL, kt\u00f3rego sprawc\u00f3w zreszt\u0105 nie wykryto. To, oczywi\u015bcie, nie jest przypadek, \u017ce do tego samego wydarzenia nawi\u0105zywa\u0142 w swoim „Wniebowst\u0105pieniu” Tadeusz Konwicki. „Miasto utrapienia” jest bowiem podobnie jak „Wniebowst\u0105pienie” powie\u015bci\u0105 bardzo warszawsk\u0105. To druga po felietonach z „Upadku cz\u0142owieka pod Dworcem Centralnym” ksi\u0105\u017cka pokazuj\u0105ca wrastanie Pilcha w stolic\u0119. I przyzna\u0107 trzeba, \u017ce to jest mocna strona tego dzie\u0142a. Pisarz potrafi pokaza\u0107 ogromny potencja\u0142 miasta i jego s\u0142abo\u015bci, brzydot\u0119 i przewrotn\u0105 urod\u0119, zachodni blichtr i wschodni akcent nabyty od przybysz\u00f3w.
M\u0142ody cz\u0142owiek przemierzaj\u0105cy na piechot\u0119 centrum Warszawy zauwa\u017ca wiele ciekawych rzeczy. Mo\u017ce dlatego, \u017ce te\u017c jest przybyszem. Z Granatowych G\u00f3r. To jest to samo miejsce co we wcze\u015bniejszych ksi\u0105\u017ckach Jerzego Pilcha – w „Innych rozkosze” czy „Tysi\u0105cu spokojnych miast” mo\u017cna je r\u00f3\u017cnie nazywa\u0107, ale wiadomo sk\u0105din\u0105d, \u017ce to Wis\u0142a, w kt\u00f3rej pisarz sp\u0119dzi\u0142 dzieci\u0144stwo. Nie tyle nawet istotna jest w tym wypadku geografia, co biografia, bo w ka\u017cdej z tych ksi\u0105\u017cek odnajdujemy galeri\u0119 podobnych postaci, kt\u00f3rym zmieniaj\u0105 si\u0119 jedynie nazwiska. Znowu jest to poczet zakr\u0119conych krewnych i zaprzyja\u017anionych z rodzin\u0105 bohatera sympatycznych orygina\u0142\u00f3w. Tym razem s\u0105 to: dziadek Jan Nepomucen, uwa\u017caj\u0105cy, \u017ce kto nie ma pieni\u0119dzy, tego B\u00f3g nie kocha i zabraniaj\u0105cy w zwi\u0105zku z tym wnukowi zostania papie\u017cem; ojciec – mistrz toast\u00f3w i wielbiciel ukrai\u0144skich prostytutek; matka – uzale\u017cniona od zakup\u00f3w na targu i wuj Karol Adolf, masarz doskona\u0142y.
Jest to niezgorsze grono dziwak\u00f3w. Dlatego nie powinno by\u0107 zaskoczeniem, \u017ce Patryk Wojewoda, nie tylko „s\u0142yszy inaczej”, ale ma te\u017c wiele dziwnych zwyczaj\u00f3w. Przydziela np. wszystkim kobietom punkty (w skali do 12 – t\u0119 najwy\u017csz\u0105 not\u0119 dosta\u0142a jedynie pewna blond prezenterka program\u00f3w informacyjnych).
Ma zwyczaj kara\u0107 siebie oraz innych za wyimaginowane wykroczenia. No i najgorsze. W g\u0142\u0119bi ducha wci\u0105\u017c marzy o tym, \u017ceby zosta\u0107 papie\u017cem. To pewnie przez ojca, kt\u00f3ry twierdzi, \u017ce po tym, jak Polaka wybrano na Stolic\u0119 Piotrow\u0105, poczu\u0142 si\u0119 jakby nasza reprezentacja wygra\u0142a mistrzostwa \u015bwiata. Oczywi\u015bcie w pi\u0142ce no\u017cnej. Naigrywaniom z naszego kultu papie\u017ca nie ma zreszt\u0105 w powie\u015bci Pilcha ko\u0144ca. W\u0142\u0105cznie z pomys\u0142em produkcji „podgardla papieskiego”. Jest to sk\u0105din\u0105d ca\u0142kiem zabawne, cho\u0107 mo\u017ce nie do samego ko\u0144ca. Ale je\u015bli chodzi o dowcip, to nie jest najgorzej albo wr\u0119cz jest bardzo dobrze, poza drobnymi wpadkami jak w wypadku Fundacji Dyma\u0107 po Ludzku. Mnie szczeg\u00f3lnie rozbawi\u0142o poszukiwanie narzeczonej pewnego Rosjanina na \u0142amach „Playboya”.
W sensie konstrukcyjnym – brak tu wyra\u017anej kulminacji, a poza tym mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, jakby ksi\u0105\u017cka si\u0119 nie ko\u0144czy\u0142a, jakby losy bohater\u00f3w na chwil\u0119 zawieszono, a pisarz uda\u0142 si\u0119 na zas\u0142u\u017cony odpoczynek. W zwi\u0105zku z tym nie do ko\u0144ca jest te\u017c jasne przes\u0142anie powie\u015bci, cho\u0107 s\u0105 zapewne czytelnicy, dla kt\u00f3rych b\u0119dzie to zalet\u0105.
Mnie po lekturze „Miasta utrapienia” pozosta\u0142o wra\u017cenie, \u017ce wszyscy bohaterowie tej ksi\u0105\u017cki maj\u0105 jaki\u015b defekt, maj\u0105 czego\u015b w nadmiarze albo czego\u015b im brak. Po\u017c\u0105daj\u0105 za\u015b nieosi\u0105galnej harmonii. Tak jak dziewczyna Patryka Konstancja Wybryk, kt\u00f3ra pragnie mi\u0142o\u015bci, a wci\u0105\u017c spotyka r\u00f3\u017cnego typu impotent\u00f3w, albo ojciec bohatera pragn\u0105cy wyj\u0105tkowo\u015bci i przyt\u0142oczony zwyczajno\u015bci\u0105, kiedy stoj\u0105c w oknie agencji towarzyskiej zastanawia si\u0119, czy pope\u0142ni\u0107 samob\u00f3jstwo. Bo i to nale\u017cy doda\u0107, \u017ce jest w „Mie\u015bcie utrapienia” mn\u00f3stwo interesuj\u0105cych w\u0105tk\u00f3w damsko-m\u0119skich. Tak zatem, wszystko wskazywa\u0142oby na to, \u017ce na pocz\u0105tku trzeciego tysi\u0105clecia pisarz Jerzy Pilch nie radzi sobie ze \u015bwiatem w pewnej zasadniczej kwestii, w kt\u00f3rej nie radzi sobie wi\u0119kszo\u015b\u0107 my\u015bl\u0105cych ludzi, a mianowicie takiej, \u017ce \u017cycie nie przynosi nam spe\u0142nienia.<\/P>
\n
Jerzy Pilch „Miasto utrapienia”, \u015awiat Ksi\u0105\u017cki, Warszawa 2004<\/P><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W powie\u015bci Jerzego Pilcha "Miasto utrapienia" jest i ustrojowa transformacja, i nowe kapitalistyczne obyczaje, i polski kult papie\u017ca, i Adam Ma\u0142ysz, i zmieniaj\u0105ca si\u0119 Warszawa. Niech no jeszcze po tym jaki\u015b krytyk spr\u00f3buje twierdzi\u0107, \u017ce polscy pisarze nie potrafi\u0105 opisa\u0107 tego, co si\u0119 wok\u00f3\u0142 dzieje!","protected":false},"author":1,"featured_media":107380,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"csco_display_header_overlay":false,"csco_singular_sidebar":"","csco_page_header_type":"","csco_page_load_nextpost":"","csco_post_video_location":[],"csco_post_video_location_hash":"","csco_post_video_url":"","csco_post_video_bg_start_time":0,"csco_post_video_bg_end_time":0,"footnotes":""},"categories":[9648],"tags":[],"class_list":{"0":"post-107379","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-pr","8":"cs-entry","9":"cs-video-wrap"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/107379","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=107379"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/107379\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/107380"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=107379"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=107379"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mediarun.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=107379"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}